Dog de bordeaux jaki jest i na co choruje

Dog de bordeaux jaki jest i na co choruje

Dog de bordeaux jaki jest i na co choruje

O czym przeczytasz w artykule:

Dog de bordeaux jaki jest i na co choruje? 

Waga: ♀54-68 kg ♂54-68 kg  | Wysokość w kłębie: ♀58-66 cm ♂61-69 cm

Średnia długość życia: 6-8 lat | Dojrzałość: 18 m-cy | Początek starzenia: 5 lat | Maksymalna długość życia: 13 lat

Dostępne badania genetyczne: hipertermia złośliwa (Malignant Hyperthermia MH), mielopatia zwyrodnieniowa (Degenerative Myelopathy DM), chondrodysplazja i chondrodystrofia (Chondrodysplasia CDPA and -dystrophy CDDY and IVDD risk), hiperurikozuria (Hyperuricosuria SLC), postępujący zanik siatkówki (Progressive retinal atrophy prcd-PRA), hiperkeratoza opuszek palcowych (Digital Hyperkeratosis DH/HFH), wieloogniskowa retinopatia psów (Canine Multifocal Rethinopathy CMR), zespół Robinowa (Robinow-like syndrome DVL2)

Badania przed dopuszczeniem do hodowli (zalecenia OFA, certyfikat CHIC)

Wymagane badania obejmują:

  • badanie rentgenowskie stawów biodrowych (w kierunku dysplazji bioder)
  • badanie rentgenowskie stawów łokciowych (w kierunku dysplazji łokci)
  • badanie rentgenowskie stawu barkowego (w kierunku OCD i innych zaburzeń rozwojowych)
  • pełne badanie kardiologiczne wykonywane przez certyfikowanego kardiologa (osłuchiwanie, echo serca).

Zalecane badania obejmują:

  • badanie okulistyczne CERF (Canine Eye Registration Foundation) w kierunku dziedzicznych chorób oczu
  • pełny profil tarczycowy, w tym oznaczenie autoprzeciwciał tarczycowych (pomocnych w rozpoznaniu autoimmunologicznego zapalenia tarczycy)
  • ocena rzepek kolanowych pod kątem zwichnięcia
  • pełny profil tarczycowy, w tym oznaczenie autoprzeciwciał tarczycowych, które mogą wskazywać na autoimmunologiczne zapalenie tarczycy.

Dog de bordeaux w skrócie

Zalety

  • Lojalny i silnie przywiązany do swojej rodziny
  • Spokojny, zrównoważony i niezwykle oddany opiekunom
  • Doskonały pies stróżujący, pewny siebie i czujny
  • Mimo dużych gabarytów łagodny i delikatny w domu
  • Mało hałaśliwy, zwykle szczeka tylko wtedy, gdy naprawdę trzeba

Wady

  • Nie znosi samotności, silnie przywiązuje się emocjonalnie do ludzi
  • Ma skłonność do problemów zdrowotnych związanych z dużą masą ciała
  • Wrażliwy na wysokie temperatury, łatwo się przegrzewa
  • Potrzebuje konsekwentnego prowadzenia i odpowiedniej socjalizacji
  • Koszt utrzymania (karma, opieka weterynaryjna) jest wysoki ze względu na rozmiar i specyfikę rasy.

Wygląd doga de bordeaux

Dog de bordeaux to duży, niezwykle masywny pies o potężnej, ale harmonijnej sylwetce, która od razu przyciąga uwagę swoją siłą i monumentalnością. Charakteryzuje się bardzo mocną budową, szeroką i głęboką klatką piersiową oraz ciężkim, krępym ciałem, które mimo swojej masywności zachowuje swobodę i pewność ruchów. Jego muskularny tułów, krótki grzbiet i silne, proporcjonalne kończyny nadają mu wygląd psa stworzonego do pracy wymagającej ogromnej siły i stabilności.

Głowa doga de bordeaux jest jednym z najważniejszych i najbardziej charakterystycznych elementów jego wyglądu — ogromna, masywna, szeroka i silnie umięśniona, z wyraźnymi fałdami skóry oraz krótką, mocną kufą. Czaszka jest obszerna, lekko wysklepiona, a stop mocno zaznaczony. Pysk jest krótki, dobrze wypełniony, z szeroką żuchwą i wyraźnym przodozgryzem, typowym dla rasy. Oczy są owalne, szeroko rozstawione, w odcieniach orzechowych do ciemnych, nadają psu spokojny, pewny i czasem nieco poważny wyraz. Uszy są wysoko osadzone, małe, trójkątne i przylegające — optycznie powiększają szerokość czaszki.

Szyja doga de bordeaux jest bardzo mocna, krótka i dobrze umięśniona, z wyraźnym, ale nieprzesadnym podgardlem, płynnie przechodząca w masywne, szerokie barki. Tułów jest zwarty i solidny, z prostym, mocnym grzbietem oraz krótkimi, dobrze związanymi lędźwiami, co podkreśla jego siłę i odporność fizyczną. Klatka piersiowa jest imponująco szeroka, bardzo głęboka i dobrze wysklepiona, co świadczy o dużej pojemności płuc i znakomitej kondycji roboczej.

Kończyny są potężne, bardzo mocno umięśnione, o grubym, stabilnym kośćcu. Przednie nogi są proste i pionowe, tylne silnie umięśnione i dobrze kątowane, zapewniające mocny napęd oraz pewność w ruchu. Łapy są zwarte, okrągłe, o grubych opuszkach, przystosowane do przenoszenia dużej masy ciała.

Ogon jest gruby u nasady, noszony nisko, sięgający do stawu skokowego, w ruchu podkreśla stabilność i pewność postawy psa. Sierść doga de bordeaux jest krótka, gładka, miękka w dotyku i dobrze przylegająca do ciała. Chroni przed niekorzystnymi warunkami pogodowymi, choć nie jest tak odporna jak u ras o podwójnej okrywie.

Umaszczenie występuje w odcieniach jednolitego, ciepłego płowego — od żółciowego, przez złotopłowy, aż po ciemniejszy czerwono-płowy. Maski, zależnie od linii, mogą być czarne, brązowe lub brak ich całkowicie.

Ruch doga de bordeaux jest spokojny, wydajny i pewny. Mimo swojej masywności porusza się harmonijnie, z mocnym wykrokiem przednich kończyn i energicznym pchnięciem tylnych. W ruchu prezentuje siłę, równowagę i zdecydowanie, czym doskonale oddaje charakter tej imponującej, lojalnej i niezwykle dumnej rasy. Dog de bordeaux jaki jest i na co choruje.

Dog de bordeaux jaki jest i na co choruje

Charakter doga de bordeaux

Dog de bordeaux jaki jest i na co choruje? Dog de bordeaux to rasa o niezwykle wyrazistym charakterze, łącząca siłę, odwagę i głęboką lojalność wobec swojej rodziny. To psy pewne siebie i zrównoważone, stworzone do roli stróżów, ale jednocześnie wyjątkowo oddane swoim opiekunom. Charakteryzują się naturalnym instynktem obronnym, który sprawia, że w stosunku do obcych zachowują pewną rezerwę, choć nie są agresywne bez powodu.

Ich spokojna, stateczna natura idzie w parze z umiejętnością podejmowania szybkich decyzji — dog de bordeaux to pies myślący, niezależny, który potrafi ocenić sytuację i zareagować adekwatnie. Mimo potężnego wyglądu psy tej rasy są niezwykle czułe i przywiązane do swojej rodziny. W domowym otoczeniu potrafią być spokojne, delikatne i bardzo troskliwe, a przy odpowiedniej socjalizacji doskonale dogadują się z dziećmi, wykazując wobec nich cierpliwość i opiekuńczość.

Nie są hałaśliwe ani nadmiernie pobudliwe — ich zachowanie cechuje raczej spokój i rozwaga, jednak w sytuacji zagrożenia reagują szybko i zdecydowanie. Dog de bordeaux to pies inteligentny, choć bywa uparty i niezależny. Wymaga konsekwentnego, pewnego siebie przewodnika, który poprowadzi go z wyczuciem, ale bez nadmiernej surowości.

Psy te uczą się chętnie, zwłaszcza gdy szkolenie oparte jest na pozytywnych metodach i budowaniu zaufania. Ze względu na swoją silną więź z człowiekiem nie znoszą długiej samotności — potrzebują bliskości, kontaktu i jasnego poczucia przynależności do swojej rodziny. Choć nie należą do psów przesadnie energicznych, wymagają regularnej aktywności fizycznej oraz stymulacji intelektualnej, by zachować równowagę psychiczną i dobre samopoczucie. Ich charakter łączy spokojną dominację, odwagę i zaskakującą wrażliwość emocjonalną. To psy wierne, oddane i niezwykle lojalne, które najlepiej odnajdują się u boku opiekuna potrafiącego docenić ich mocny, lecz jednocześnie pełen serca temperament.

Najlepszy dom dla doga de bordeaux

Dog de bordeaux najlepiej czuje się w domu z ogrodem, gdzie ma odpowiednio dużo przestrzeni, by swobodnie się poruszać i odpoczywać. Choć może mieszkać w mieszkaniu, nie jest to dla niego idealne środowisko – to duży, ciężki pies, który potrzebuje miejsca oraz regularnych spacerów, by utrzymać prawidłową kondycję fizyczną i psychiczną. Życie w bloku jest możliwe, ale wymaga od opiekuna dużego zaangażowania, codziennych długich spacerów i uważnego dbania o to, by pies nie nudził się ani nie frustrował. Brak ruchu może szybko prowadzić do problemów z zachowaniem, a także sprzyjać nadwadze, na którą rasa ma skłonności.

Dog de bordeaux z natury jest bardzo przywiązany do rodziny i nie lubi samotności. To pies, który źle znosi długie godziny spędzone bez człowieka – potrzebuje bliskości, kontaktu i poczucia bezpieczeństwa. Idealnie odnajdzie się w domu, w którym ktoś jest obecny przez większą część dnia. Nie nadaje się do życia w kojcu, a izolacja może u niego wywoływać stres i destrukcyjne zachowania.

W relacjach z dziećmi dog de bordeaux zazwyczaj sprawdza się bardzo dobrze. Jest cierpliwy, łagodny i opiekuńczy, zwłaszcza jeśli został prawidłowo socjalizowany. Jego spokojny charakter sprawia, że świetnie dogaduje się ze starszymi dziećmi, z którymi może spędzać czas na zabawie i odpoczynku. Jednak ze względu na dużą masę ciała i siłę psa, interakcje z małymi dziećmi zawsze powinny odbywać się pod nadzorem dorosłych, aby uniknąć przypadkowego przewrócenia czy potrącenia.

Osoby starsze i niepełnosprawne mogą mieć trudności z opieką nad dog de bordeaux, zwłaszcza jeśli nie mogą zapewnić mu odpowiedniej ilości spacerów i nadzoru. To pies wymagający fizycznie — silny, ciężki i potrzebujący regularnej, choć umiarkowanej aktywności. Choć jest spokojny i nie wymaga intensywnych treningów, potrzebuje opiekuna, który poradzi sobie z jego gabarytami i codziennymi potrzebami. W takich przypadkach niezbędne jest wsparcie rodziny lub dodatkowego opiekuna.

Najlepszy dom dla doga de bordeaux to miejsce, w którym opiekunowie są spokojni, konsekwentni i zaangażowani w życie psa. Idealnie odnajdzie się u osób ceniących bliski kontakt ze zwierzęciem, które lubią spędzać czas na świeżym powietrzu i potrafią zapewnić mu równowagę między aktywnością a odpoczynkiem. Potrzebuje domu pełnego ciepła, stabilności i bliskości — to nie jest pies dla osób szukających zwierzęcia „do pilnowania podwórka”, lecz dla tych, którzy chcą lojalnego, oddanego i bardzo wrażliwego towarzysza. Dog de bordeaux jaki jest i na co choruje.

Dog de bordeaux jaki jest i na co choruje

Wzorzec: dog de bordeaux FCI Standard N° 116 / 23.01.2009

DOG DE BORDEAUX JAKI JEST I NA CO CHORUJE

  • Pochodzenie: Francja
  • Użytkowość: Pies rodzinny, obrończy, odstraszający.
  • Klasyfikacja FCI: grupa 2 – Pinczery i sznaucery, molosy, szwajcarskie psy górskie i do bydła Sekcja 2 – Molosy 2.1 Mastify, bez prób pracy
  • Możliwość zakupu  w Polsce: tak
  • Cena psa z rodowodem FCI: 3500-7000 zł

Dog de bordeaux - skąd pochodzi - historia rasy

Dog de bordeaux jaki jest i na co choruje? Dog de bordeaux to jedna z najstarszych francuskich ras, której początki sięgają średniowiecza, a niektórzy badacze dopatrują się jeszcze wcześniejszych korzeni – w molosach sprowadzanych do Europy przez Rzymian. Wzmianki o potężnych, ciężkogłowych psach pracujących u boku rzeźników, garbarzy i strażników miejskich pojawiają się we francuskich dokumentach już w XIV wieku.

W tamtym okresie psy te znano pod wspólnym mianem „dogue”, a ich rola była przede wszystkim użytkowa. Strzegły majątków, pomagały w polowaniach na dużą zwierzynę, a także wykorzystywano je jako psy bojowe i pociągowe, zdolne do pracy w trudnych warunkach i do walki z dużymi przeciwnikami. W XVIII i XIX wieku w regionie Bordeaux wykształcił się bardziej jednorodny typ tych psów – masywniejszy, o dużej, charakterystycznie pomarszczonej głowie, mocnym kośćcu i imponującej sile.

W tym czasie wyróżniano trzy odmiany użytkowe: dogue de Toulouse, dogue de Paris oraz dogue de Bordeaux, z których właśnie ta ostatnia okazała się najbardziej stabilna i dała początek współczesnej rasie. Dużą rolę w jej popularyzacji odegrali rzeźnicy z południowo-zachodniej Francji, którzy cenili te psy za odwagę, zrównoważenie oraz lojalność wobec opiekuna. Pierwszy opis rasy, zbliżony do współczesnego wzorca, opublikowano w 1863 roku, przy okazji paryskiej wystawy psów – wydarzenia uznawanego za początek nowoczesnej kynologii we Francji.

Mimo to rasa pozostawała niejednolita, a dopiero prace hodowców z połowy XX wieku – po niemal całkowitym załamaniu liczebności podczas obu wojen światowych – ustabilizowały typ. Po II wojnie światowej dog de bordeaux był bliski wyginięcia, ale kilku zaangażowanych hodowców doprowadziło do odbudowy populacji, szczególnie dzięki planowej selekcji i promocji rasy poza Francją. W latach 70. i 80. rasa zaczęła zdobywać popularność w Europie i USA. Wielkim przełomem okazał się rok 1989, kiedy dog de bordeaux wystąpił u boku Toma Hanksa w filmie Turner & Hooch. Po premierze filmu rasa zyskała międzynarodową rozpoznawalność i zaczęła coraz częściej pojawiać się na ringach oraz w domach jako pies rodzinny.

Oficjalne uznanie przez Fédération Cynologique Internationale nastąpiło w 1966 roku, natomiast American Kennel Club zarejestrował rasę dużo później – w 2008 roku.

Użytkowość rasy

Dog de bordeaux to potężna, francuska rasa, która przez wieki pełniła różnorodne funkcje użytkowe. Początkowo wykorzystywany był przede wszystkim jako pies stróżujący i obronny, chroniący majątki, warsztaty rzemieślnicze oraz gospodarstwa. Jego imponująca siła, masywna budowa i odwaga sprawiały, że nadawał się także do pracy przy polowaniach na dużą zwierzynę oraz do zadań wymagających ogromnej wytrzymałości. W przeszłości dog de bordeaux był ceniony również jako pies pociągowy, zdolny do ciągnięcia ciężkich ładunków oraz pracy w trudnych warunkach, a jego stabilny temperament wykorzystywano w zadaniach wymagających determinacji i odporności psychicznej.

Wraz z rozwojem kynologii i zmianą potrzeb człowieka rasa ta zaczęła znajdować zastosowanie także w nowoczesnych formach pracy. Dog de bordeaux, dzięki swojej czujności, lojalności i naturalnemu instynktowi obronnemu, doskonale sprawdza się jako pies stróżujący i obronny w domach, firmach oraz na terenach prywatnych. Jego obecność działa odstraszająco, ale jednocześnie przy odpowiednim prowadzeniu pies ten pozostaje zrównoważony i przewidywalny.

Współcześnie wykorzystuje się go również jako psa patrolowego lub psa wspierającego służby porządkowe w zadaniach niewymagających dużej dynamiki, za to opartych na sile, spokoju i zdecydowaniu. Choć dog de bordeaux nie jest typowym psem sportowym ze względu na swoją masywną budowę, wyróżnia się oddaniem i chęcią współpracy z opiekunem. Jego lojalność, spokój i silna więź z człowiekiem sprawiają, że bywa również wspaniałym psem rodzinnym, a w niektórych przypadkach — przy odpowiedniej selekcji osobniczej — znajduje zastosowanie w dogoterapii, szczególnie w pracy z dorosłymi i seniorami, gdzie jego łagodność i stabilność emocjonalna są wyjątkowo cenione. Dog de bordeaux jaki jest i na co choruje.

Dog de bordeaux to rasa o silnym instynkcie obronnym i dużej potrzebie bliskości człowieka. Wymaga konsekwentnego szkolenia, prawidłowej socjalizacji i opiekuna, który potrafi zrozumieć jego naturalne predyspozycje. Najlepiej czuje się w spokojnym, ale aktywnym środowisku, gdzie może realizować swoje pierwotne zadania — stróżowanie, obrona i współpraca z człowiekiem.

Predyspozycje dogów de bordeaux do chorób

Ogólne informacje zdrowotne

Dog de bordeaux to rasa podatna na problemy zdrowotne związane z dużą masą ciała i szybkim tempem wzrostu, w tym dysplazję stawów, choroby serca oraz schorzenia układu kostno-stawowego.

Psy te mają również skłonność do przegrzewania się i są wrażliwe na wysokie temperatury, dlatego wymagają specyficznej opieki.

Choroby zębów

Jaki jest i na co choruje dog de bordeaux? Choroby zębów to jeden z najczęstszych problemów przewlekłych u zwierząt domowych, które nie mają regularnie szczotkowanych zębów. Na zębach początkowo zalegają resztki jedzenia, następnie na widocznych częściach zębów odkłada się kamień nazębny i prowadzi do infekcji dziąseł i korzeni zębów.

Jeśli nie zapobiegniesz chorobom zębów na początku regularnie usuwając resztki jedzenia, to trzeba będzie leczyć bardziej zaawansowane stadia choroby, co będzie Ciebie znacznie droższe. W ciężkich przypadkach pies może stracić zęby, a w wyniku przewlekłej infekcji zębów jest narażony na uszkodzenie narządów wewnętrznych. Poza tym, będzie milszym towarzyszem, jeśli nie powala wszystkich swoim śmierdzącym psim oddechem!

Infekcje

Dogi de bordeaux są podatne na infekcje bakteryjne i wirusowe – tak samo, jak psy innych ras. Najważniejsze choroby zakaźne to: z parwowiroza, wścieklizna i nosówka.

Wielu z tych infekcji można zapobiec poprzez szczepienia, które powinny być dostosowane do chorób występujących w danym regionie, wieku i innych czynników.

Otyłość

Otyłość może być poważnym problemem zdrowotnym u dogów de bordeaux . Jest to poważna choroba, która może powodować lub nasilać problemy ze stawami, zaburzenia metaboliczne i trawienne, powodować ból i sprzyjać chorobom serca. 

Chociaż kuszące jest dawać jedzenie za każdym, gdy pupil popatrzy na ciebie błagalnie, pamiętaj, że lepiej jest go przytulić lub zabrać na spacer niż po kryjomu dokarmiać. On poczuje się lepiej i Ty też!

Pasożyty

Dog de bordeaux narażony jest na pasożyty wewnętrzne i zewnętrzne, takie jak: tęgoryjce, glisty, nicienie sercowe, włosogłówki, pchły, kleszcze i inne. 

Niektóre z tych pasożytów mogą zostać przeniesione na Ciebie lub członka Twojej rodziny i stanowią poważny problem dla wszystkich. W przypadku psa pasożyty te mogą powodować ból, dyskomfort, a nawet śmierć, dlatego ważne jest, regularne badanie i profilaktyczne odrobaczanie.

Kastracja

Kastracja to chirurgiczne usunięcie jajników i zwykle macicy u samic, a u samców chirurgiczne usunięcie jąder. Kastracja zmniejsza prawdopodobieństwo wystąpienia niektórych rodzajów nowotworów i eliminuje możliwość zajścia w ciążę przez zwierzę lub spłodzenia niechcianych szczeniąt.

Wykonanie tej operacji pozwala wykorzystać sytuację, gdy zwierzę jest w znieczuleniu, aby zidentyfikować i zaradzić niektórym chorobom, które mogą się w przyszłości rozwinąć, np. prześwietlenie stawów lub usunięcie przetrwałego zęba.

Charakterystyczne cechy fizjologiczne

Budowa czaszki i fałdy skórne: dog de bordeaux wyróżnia się masywną, brachycefaliczną czaszką z silnie rozwiniętą kością czołową oraz głębokimi fałdami skórnymi na głowie. Choć fałdy są prawidłową cechą rasy, wymagają regularnej pielęgnacji, aby zapobiegać maceracji skóry i nadkażeniom bakteryjnym lub drożdżakowym. Rasa ta wykazuje także typową dla psów brachycefalicznych predyspozycję do zwężenia nozdrzy i wydłużonego podniebienia miękkiego, co może wpływać na komfort oddychania, szczególnie podczas wysiłku i w wysokiej temperaturze.

Termoregulacja i skłonność do przegrzewania: ze względu na swoją masywną budowę, grubą warstwę mięśni oraz brachycefalię, dog de Bordeaux jest szczególnie podatny na przegrzewanie. Krótkie drogi oddechowe i ograniczona efektywność chłodzenia poprzez dyszenie sprawiają, że psy tej rasy mogą bardzo szybko ulec hipertermii. Nawet umiarkowany wysiłek w ciepłe dni może prowadzić do przegrzania, dlatego rasa wymaga ostrożnego planowania aktywności fizycznej oraz stałego dostępu do cienia i świeżej wody.

Wielkość serca i parametry echokardiograficzne: u doga de bordeaux wielkość serca oraz pomiary echokardiograficzne mogą przypominać wartości spotykane u ras znacznie mniejszych. Oznacza to, że serce bywa stosunkowo „kompaktowe” w stosunku do bardzo dużej masy ciała, co należy uwzględniać przy ocenie badań kardiologicznych. Interpretacja badań (np. wskaźnika VHS) na podstawie norm dla innych ras olbrzymich może prowadzić do błędnego zdiagnozowania lub przeoczenia wczesnych stadiów kardiomiopatii rozstrzeniowej (DCM), do której rasa jest predysponowana.

Zwiększona częstość cięć cesarskich i trudnych porodów: dog de bordeaux jest rasą obarczoną podwyższonym ryzykiem trudnego porodu. Głównymi przyczynami są duża masa i obwód głowy szczeniąt oraz ich stosunkowo szeroka klatka piersiowa w stosunku do kanału rodnego. Według badań przeprowadzonych w Wielkiej Brytanii 22,8% miotów dogów de bordeaux rodzi się przez cesarskie cięcie, co znacznie przekracza średnią populacyjną.

Nadwrażliwość na leki

Brak danych.

Choroby dziedziczne

Dysplazja stawów biodrowych DSB: to dziedziczna, wielogenowa choroba rozwojowa stawu biodrowego, charakteryzująca się niewłaściwym dopasowaniem głowy kości udowej do panewki miednicznej. Skutkiem tej nieprawidłowości jest mechaniczna niestabilność stawu, prowadząca do mikrourazów, postępujących zmian zwyrodnieniowych oraz przewlekłego stanu zapalnego. Objawy kliniczne obejmują sztywność kończyn miednicznych, trudności przy wstawaniu i poruszaniu się, niechęć do aktywności fizycznej oraz dolegliwości bólowe, nasilające się po wysiłku lub w niskich temperaturach. 

Dysplazja stawów łokciowych: wielogenowe, dziedziczne schorzenie, dotyczące stawów łokciowych polegające na nieprawidłowym wykształceniu powierzchni stawowych. Dysplazja może powodować ból, sztywność stawów i kulawiznę. Towarzyszący mu stan zapalny może prowadzić do zwyrodnienia tych stawów. 

Wieloogniskowa retinopatia psów: jest dziedziczną, autosomalną recesywną chorobą oczu, występującą u młodych psów rasy dog de bordeaux. Schorzenie polega na nieprawidłowym rozwoju nabłonka barwnikowego siatkówki, co prowadzi do powstawania miejscowych, wieloogniskowych odwarstwień siatkówki. Zmiany te mogą mieć różny stopień nasilenia — od łagodnych, stabilnych zmian o minimalnym wpływie na widzenie, aż po bardziej rozległe uszkodzenia, które powodują zaburzenia widzenia u młodych psów. Choroba zwykle ujawnia się bardzo wcześnie – między 11. a 13. tygodniem życia, co sprawia, że stanowi istotny element badań okulistycznych u szczeniąt tej rasy. Do najczęstszych objawów klinicznych należą: obszary refleksów na dnie oka, widoczne jako jasne – okrągłe lub owalne zmiany, nieregularne ogniska odwarstwienia siatkówki, sporadycznie pogorszenie ostrości widzenia, zwłaszcza przy bardziej rozległych zmianach. U części psów zmiany pozostają stabilne przez całe życie, jednak u innych mogą stopniowo wpływać na funkcję wzroku, zwłaszcza jeśli odwarstwienia rozszerzają się lub obejmują centralne obszary siatkówki. Wieloogniskowa retinopatia psów jest chorobą dziedziczoną autosomalnie recesywnie, co oznacza, że do jej ujawnienia konieczne jest odziedziczenie mutacji od obojga rodziców. Dzięki dostępności testu genetycznego możliwe jest jednoznaczne określenie statusu psa (wolny, nosiciel, chory), a tym samym planowanie kojarzeń tak, aby unikać narodzin szczeniąt dotkniętych chorobą. 

Zwichnięcie rzepki: to wielogenowa, dziedziczna, wrodzona wiotkość więzadeł rzepki, prowadząca do jej zwichnięcia, czyli przemieszczenia na stronę przyśrodkową lub boczną poza krawędź bloczka kości udowej. Objawia się kulawizną i bolesnością, może doprowadzić do zwyrodnienia stawu kolanowego. Zalecane jest leczenie chirurgiczne. 

Zdrowie

Dog de bordeaux to rasa podatna na problemy zdrowotne związane z dużą masą ciała i szybkim tempem wzrostu, w tym dysplazję stawów, choroby serca oraz schorzenia układu kostno-stawowego. Psy te mają również skłonność do przegrzewania się i są wrażliwe na wysokie temperatury, dlatego wymagają specyficznej opieki.

Predyspozycje do chorób

Dotyczące jamy ustnej i zębów

Kamień nazębny:  choroby zębów to najczęstszy, chroniczny problem u zwierząt domowych, dotykający 80% wszystkich psów powyżej drugiego roku życia.

Dotyczące narządów zmysłów: wzrok

Niewiele rzeczy ma tak dramatyczny wpływ na jakość życia Twojego psa, jak prawidłowe funkcjonowanie jego oczu.

Dwurzędowość rzęs: wada rozwojowa, polegająca na obecności dodatkowego, podrażniającego rogówkę i spojówki, rzędu rzęs przy wewnętrznej krawędzi wolnego brzegu powiek. Rzęsy te mogą powodować wtórne owrzodzenia rogówki, prowadząc do bólu, łzawienia, mrużenia oczu oraz wtórnych infekcji. Leczeniem z wyboru jest usunięcie nieprawidłowych rzęs metodą krioterapii, elektroepilacji lub chirurgicznie.

Dysplazja siatkówki: to wada rozwojowa oka, polegająca na nieprawidłowym kształtowaniu się siatkówki w okresie płodowym lub we wczesnym okresie życia. W zależności od nasilenia zmian, dysplazja może przyjmować postać łagodnych fałd siatkówki, bardziej rozległych zmian ogniskowych o nieregularnym („geograficznym”) kształcie, aż po uogólnione zmiany prowadzące do odwarstwienia siatkówki i trwałej ślepoty. Zmiany te, choć nie zawsze prowadzą do utraty wzroku, mogą wpływać na jakość życia psa i – ze względu na podejrzenie dziedzicznego podłoża – są podstawą do wykluczenia z hodowli osobników z bardziej zaawansowaną postacią choroby.

Dystrofia rogówki: jest to schorzenie polegające na odkładaniu się złogów, najczęściej lipidów lub cholesterolu, w warstwach rogówki, co prowadzi do jej zmętnienia. Dogi de bordeaux mogą mieć nabłonkowo-podścieliskową postać dystrofii rogówki. Choroba pojawia się zwykle między drugim a piątym rokiem życia i ma charakter obustronny oraz symetryczny. Objawy nie są związane ze stanem zapalnym ani bólem, a postęp choroby bywa powolny i nie zawsze wpływa istotnie na jakość widzenia psa. Chociaż dystrofia rogówki nie musi prowadzić do poważnych zaburzeń wzroku, ze względu na możliwość dziedzicznego podłoża schorzenia, organizacje zajmujące się zdrowiem psów nie zalecają rozmnażania osobników, u których ją zdiagnozowano.

Ektropium:  wywinięcie brzegów powiek na zewnątrz, często z wytworzeniem kieszonki przy przyśrodkowym kącie oka. Może sprzyjać wtórnym zapaleniom spojówek. Ektropium bywa następstwem zbyt dużej szpary powiekowej. 

Entropium: to wada anatomiczna powieki polegająca na zawinięciu jej brzegu do wewnątrz, w wyniku czego rzęsy oraz skóra powieki ocierają się o rogówkę. Może to prowadzić do podrażnienia, przewlekłego łzawienia, a w cięższych przypadkach – do zapalenia spojówek i owrzodzeń rogówki. 

Przetrwała błona źreniczna: wada wrodzona, w której w dotkniętym oku znajdują się przetrwałe elementy płodowej błony źrenicznej, które nie ulegają normalnej regresji do 3. miesiąca życia. Pasma te mogą łączyć tęczówkę z tęczówką, tęczówkę z rogówką, tęczówkę z soczewką lub tworzyć skupiska w komorze przedniej. PPM łączące tęczówkę z rogówką, soczewką lub w formie rozległych błon mogą zaburzać widzenie, prowadząc m.in. do zmętnień rogówki, zniekształceń źrenicy i ograniczenia dopływu światła do siatkówki. 

Zaćma: to schorzenie polegające na zmętnieniu soczewki oka, co prowadzi do stopniowego pogorszenia wzroku, a w ciężkich przypadkach – do całkowitej ślepoty. U dogów de bordeaux najczęściej występują zaćmy jądrowe i punktowe. Z uwagi na potencjalne dziedziczenie choroby, CERF nie zaleca rozmnażania psów dotkniętych zaćmą, nawet jeśli zmiany są łagodne. Regularne badania okulistyczne są zalecane szczególnie u psów hodowlanych i u psów starszych.

Dotyczące skóry

Nadmierne rogowacenie poduszek łap: choroba charakteryzująca się nieprawidłowym zrogowaceniem i nadmiernym rozrostem poduszek łap. U dotkniętych psów nieprawidłowe poduszki łap rozwijają się zazwyczaj około 6 miesiąca życia, następnie pękają i pęknięcia te mogą prowadzić do zakażeń wtórnych. Dokładny sposób dziedziczenia nie został ustalony.

Alergiczne zapalenie skóry:  schorzenie jest wynikiem reakcji alergicznych, które mogą być wywołane alergenami wziewnymi (np. pyłkami roślin, kurzem domowym) lub alergenami pokarmowymi. Objawia się świądem oraz występowaniem zapalenia skóry spowodowanego samouszkodzeniami (tzw. hot spots), czyli wilgotnymi, bolesnymi ranami, które powstają w wyniku intensywnego drapania lub lizania skóry. Objawy mogą pojawiać się sezonowo (np. wiosną i latem), ale u niektórych psów mają charakter całoroczny, zwłaszcza jeśli przyczyną są alergeny środowiskowe obecne stale lub alergie pokarmowe. Najczęściej zajęte są okolice uszu, pyska, brzucha i kończyn, a świąd może prowadzić do wtórnych infekcji bakteryjnych i grzybiczych.

Dotyczące przewodu pokarmowego, wątroby i trzustki

Rozszerzenie i skręt żołądka: wielogenowa wada dziedziczna, zwykle występująca u psów z głębokimi klatkami piersiowymi. Choroba polega na nadmiernym wypełnieniu gazem żołądka, który może ulec skręceniu. Skręcenie odcina dopływ krwi do żołądka, a czasami do śledziony. Nieleczona choroba szybko prowadzi do śmierci, czasami w ciągu zaledwie 30 minut. Chory pies może wymiotować lub próbować wymiotować, zachowywać się niespokojnie, mieć powiększony brzuch lub leżeć w pozycji do modlitwy (przednie łapy opuszczone, tylne do góry). Leczenie polega na próbie sondowania w celu upuszczenia gazu lub na operacyjnym odkręceniu żołądka. Czasem konieczne jest usunięcie śledzony. Niezbędne jest przyszycie żołądka, które zapobiegnie nawrotom. 

Dotyczące serca i układu krążenia

Zwężenie aorty: to choroba serca polegająca na zwężeniu odpływu krwi z lewej komory do aorty, co prowadzi do powstania charakterystycznego szmeru serca. W odpowiedzi na zwiększone obciążenie lewa komora ulega przerostowi, a turbulentny przepływ krwi może wpływać na ściany aorty. Objawy kliniczne są zróżnicowane – od braku widocznych dolegliwości w łagodnych przypadkach, po łatwą męczliwość, nietolerancję wysiłku, omdlenia, duszność czy niewydolność serca w przypadkach ciężkich. Dziedziczenie jest złożone i nie do końca poznane, a w niektórych przypadkach chorobie może towarzyszyć także dysplazja zastawki trójdzielnej.

Kardiomiopatia rozstrzeniowa: to choroba, w której komory serca – zwłaszcza lewa – ulegają powiększeniu i osłabieniu, przez co serce pompuje krew mniej efektywnie. Może prowadzić do gromadzenia się płynu w klatce piersiowej, wodobrzusza, osłabienia, szybkiego męczenia się oraz arytmii. DCM może mieć podłoże genetyczne, ale może być również chorobą nabytą w ciągu życia psa. Dog de Bordeaux to rasa predysponowana do jej rozwoju.

Ubytek przegrody międzyprzedsionkowej: jest to wada wrodzona polegająca na obecności otworu pomiędzy prawym a lewym przedsionkiem. Powoduje to mieszanie się krwi oraz zaburzenia jej przepływu, co może prowadzić do przeciążenia prawej strony serca. W zależności od wielkości ubytku objawy mogą być łagodne, prawie niewidoczne, lub prowadzić do zmęczenia, duszności czy niewydolności krążenia. W niektórych przypadkach ASD można skorygować chirurgicznie, poprzez zabieg wykonywany za pomocą cewnika wprowadzanego przez żyłę szyjną.

Zwężenie tętnicy płucnej: to wada polegająca na zwężeniu połączenia między prawą komorą serca a tętnicą płucną, przez którą krew trafia do płuc. Zwężenie powoduje zwiększone obciążenie prawej komory, jej przerost oraz szmer słyszalny podczas osłuchiwania. Objawy kliniczne obejmują łatwą męczliwość, omdlenia, nietolerancję wysiłku, a przy ciężkiej postaci – objawy niewydolności prawej komory serca. Choroba ma najczęściej podłoże wrodzone.

Dotyczące krwi i układu chłonnego

Choroba von Willebranda: to wrodzone zaburzenie krzepnięcia krwi, wynikające z niedoboru lub nieprawidłowej funkcji czynnika von Willebranda — białka niezbędnego do prawidłowego tworzenia skrzepu. U psów tej rasy zaburzenie to może powodować wydłużone lub nasilone krwawienia, nawet przy stosunkowo niewielkich urazach. Objawy mogą obejmować krwawienia z dziąseł, nosa, przedłużone krwawienie po skaleczeniach, a także niebezpieczne krwotoki po zabiegach chirurgicznych, takich jak sterylizacja czy kastracja. W cięższych przypadkach możliwe są krwawienia z przewodu pokarmowego lub dróg moczowych. Choroba ta może stanowić poważne zagrożenie dla życia, zwłaszcza jeśli zostanie wykryta dopiero podczas operacji lub w sytuacji nagłego urazu. Dog de bordeaux jest rasą predysponowaną do zaburzeń krzepnięcia, dlatego przed planowanymi zabiegami zaleca się wykonanie odpowiednich badań — przede wszystkim testów oceniających poziom czynnika von Willebranda lub testów genetycznych. Psy dotknięte chorobą Wilebranda wymagają szczególnej ostrożności w opiece, a także unikania leków mogących dodatkowo osłabiać proces krzepnięcia.

Zaburzenia endokrynologiczne i metaboliczne

Niedoczynność tarczycy: choroba, w której organizm nie wytwarza wystarczającej ilości hormonów tarczycy. Objawy mogą obejmować suchość skóry i sierści, wypadanie włosów, podatność na inne choroby skóry, przyrost masy ciała, lękliwość, agresję lub inne zmiany w zachowaniu. U dogów de bordeaux dominuje dziedziczne zapalenie tarczycy o podłożu autoimmunologicznym. W badaniach prowadzonych na Michigan State University obecność przeciwciał skierowanych przeciwko tarczycy wykazano u 3,8% dogów de bordeaux (wartość średnia dla wszystkich ras wynosi 7,5%).

Zaburzenia neurologiczne

Padaczka idiopatyczna: to przewlekła choroba neurologiczna, w której dochodzi do występowania nawracających napadów padaczkowych bez uchwytnej przyczyny organicznej. Choroba ta może przyjmować postać napadów uogólnionych lub częściowych, o różnym stopniu nasilenia. Pierwsze objawy najczęściej pojawiają się u młodych psów, zazwyczaj przed ukończeniem pierwszego roku życia, chociaż mogą również wystąpić w późniejszym okresie. Napady mogą mieć charakter łagodny, przebiegający z chwilowym zaburzeniem świadomości lub drżeniem części ciała, albo ciężki, obejmujący utratę przytomności, drgawki toniczno-kloniczne i inne objawy neurologiczne. Przyczyna padaczki idiopatycznej nie jest w pełni poznana, jednak badania sugerują, że ma ona podłoże genetyczne, mimo iż dokładny sposób dziedziczenia pozostaje nieustalony. Leczenie choroby polega na długoterminowym stosowaniu leków przeciwpadaczkowych, których celem jest kontrolowanie napadów i zmniejszenie ich częstotliwości.

Zespół niestabilności szyjnej/zespół chwiejności/zespół Wobblera: to poważne schorzenie neurologiczne, wynikające z ucisku rdzenia kręgowego w odcinku szyjnym spowodowanego niestabilnością kręgów, ich deformacją lub przerostem więzadeł. Ucisk ten zaburza prawidłowe przewodzenie impulsów nerwowych, co prowadzi do charakterystycznych objawów neurologicznych. U doga de bordeaux choroba ta może objawiać się chwiejnym, kołyszącym się chodem, trudnością w utrzymaniu równowagi, sztywnymi ruchami szyi oraz bolesnością przy poruszaniu głową. W bardziej zaawansowanych przypadkach dochodzi do osłabienia kończyn, problemów z koordynacją, a nawet częściowego paraliżu. Zespół niestabilności szyjnej uważa się za zaburzenie o podłożu genetycznym, choć jego ekspresja zależy również od czynników środowiskowych. U ras dużych i szybko rosnących, takich jak dog de bordeaux, rozwój choroby może być nasilany przez zbyt szybkie tempo wzrostu, dietę z nadmierną ilością białka lub wapnia, a także niewłaściwą aktywność ruchową w okresie młodzieńczym. W leczeniu stosuje się postępowanie zachowawcze — kontrolę bólu, modyfikację aktywności, fizjoterapię — lub zabiegi chirurgiczne zmniejszające ucisk na rdzeń. Wczesne rozpoznanie jest kluczowe, ponieważ nieleczone schorzenie może prowadzić do postępującej niepełnosprawności.

Dotyczące układu kostno-stawowego i mięśniowego

Zerwanie więzadła krzyżowego przedniego: to jedna z najczęstszych przyczyn kulawizny kończyn tylnych u psów, w tym u dogów de bordeaux, u których występuje częściej niż u innych ras. Choroba pojawia się zazwyczaj nagle i objawia się wyraźną kulawizną jednej z kończyn tylnych. Psy mogą mieć trudności we wstawaniu, wskakiwaniu czy pokonywaniu schodów. Często unikają obciążania chorej nogi, podciągają ją lub odstawiają na bok. Dodatkowo obserwuje się ból przy dotyku okolicy kolana oraz widoczny obrzęk stawu. W przypadku przewlekłego uszkodzenia może rozwijać się niestabilność stawu i wtórne zmiany zwyrodnieniowe. Rozpoznanie stawia się na podstawie badania ortopedycznego, w tym testu szufladowego, które potwierdzają niestabilność stawu. Pomocniczo wykonuje się badania obrazowe – zdjęcia RTG, USG, a w niektórych przypadkach artroskopię. Leczenie w większości przypadków wymaga interwencji chirurgicznej.

Osteochondroza: to choroba polegająca na powstaniu ubytku w chrząstce stawowej, która traci prawidłowe połączenie z kością, prowadząc do bólu, kulawizny i stanu zapalnego. Najczęściej rozwija się w stawach barkowych, łokciowych, skokowych i kolanowych, czyli miejscach najbardziej obciążonych u szybko rosnących szczeniąt ras olbrzymich. U doga de Bordeaux ryzyko OCD jest podwyższone ze względu na szybkie tempo wzrostu i dużą masę ciała. Objawy pojawiają się zwykle między 4. a 12. miesiącem życia i obejmują kulawiznę nasilającą się po wysiłku, sztywność oraz niechęć do ruchu. Leczenie może obejmować zarówno metody zachowawcze, jak i chirurgiczne, zależnie od nasilenia objawów i lokalizacji zmian.

Osteodystrofia przerostowa: to poważne zaburzenie rozwojowe kośćca, które dotyczy głównie młodych dogów de bordeaux w fazie intensywnego wzrostu. Choroba manifestuje się deformacjami kończyn, takimi jak skręcanie palców na zewnątrz lub do wewnątrz, nieprawidłową linią grzbietu czy bolesnością kości. W cięższych przypadkach dochodzi do gorączki, apatii, silnego bólu stawów, a nawet niemożności wstawania czy poruszania się. Uważa się, że HOD jest związana z nieprawidłową dietą, szczególnie nadmiarem kalorii, suplementacją wapnia i zaburzoną równowagą żywieniową, co ma ogromne znaczenie u psów ras olbrzymich. Prawidłowo zbilansowane żywienie i kontrolowane tempo wzrostu są kluczowe w profilaktyce tego schorzenia.

Młodzieńcze zapalenie kości: to przemijająca choroba rozwojowa kości długich, często występująca u dogów de Bordeaux między 6. a 16. miesiącem życia. Objawia się nagłą, bolesną kulawizną, która może „wędrować” – raz dotyczyć jednej kończyny, potem drugiej, a nawet kilku naprzemiennie. Przyczyna panosteitis nie została jednoznacznie ustalona, choć podejrzewa się predyspozycje genetyczne, niewłaściwą dietę, stres, infekcje oraz zaburzenia metaboliczne lub autoimmunologiczne. Choroba ma zazwyczaj charakter samoograniczający, a objawy stopniowo ustępują wraz z dojrzewaniem psa. Leczenie polega głównie na kontroli bólu, ograniczeniu intensywnej aktywności i odpowiednim żywieniu wspierającym harmonijny rozwój kości.

Skłonność do chorób nowotworowych

Chłoniak/chłoniakomięsak: to grupa nowotworów układu limfatycznego, które rozwijają się z limfocytów. Chłoniak zazwyczaj występuje w węzłach chłonnych, ale może również obejmować inne narządy, takie jak śledziona, wątroba czy przewód pokarmowy. Jest to choroba różnorodna, która może przybierać formę bardziej łagodną lub agresywną, w zależności od typu i zaawansowania. Chłoniakomięsak natomiast jest często bardziej agresywną odmianą, obejmującą nie tylko układ limfatyczny, ale także inne tkanki i narządy, co zwykle wiąże się z gorszym rokowaniem. Objawy obu chorób obejmują powiększenie węzłów chłonnych, osłabienie, gorączkę, utratę masy ciała oraz, w bardziej zaawansowanych przypadkach, zajęcie narządów wewnętrznych. Diagnostyka wymaga biopsji, badań obrazowych i laboratoryjnych, a leczenie opiera się głównie na chemioterapii, często wspomaganej radioterapią. 

Żywienie i pielęgnacja

Pielęgnacja

Pielęgnacja sierści: jest stosunkowo prosta, jednak wymaga systematyczności, aby utrzymać psa w dobrej kondycji. Krótka, gęsta sierść tej rasy nie wymaga skomplikowanych zabiegów, ale regularne czesanie pomaga usuwać martwe włosy i dbać o zdrowie skóry.

  • Czesanie: krótka i przylegająca sierść doga de bordeaux powinna być regularnie szczotkowana gumową rękawicą lub miękką szczotką, co usuwa martwe włosy, poprawia ukrwienie skóry i nadaje sierści zdrowy połysk.
  • Strzyżenie i trymowanie: sierść doga de bordeaux nie wymaga strzyżenia ani trymowania — wystarczy regularna, podstawowa pielęgnacja.
  • Kąpiele: psy tej rasy nie wymagają częstego kąpania — wystarczy wykonywać je w razie potrzeby, używając delikatnych szamponów dla psów, aby nie naruszyć naturalnej warstwy ochronnej skóry.

Pielęgnacja zębów: zęby powinny być szczotkowane codziennie, aby zapobiegać odkładaniu się kamienia nazębnego, paradontozie oraz nieświeżemu zapachowi.

Pielęgnacja uszu: dog de bordeaux ma opadające małżowiny, które utrudniają wentylację kanału słuchowego, dlatego uszy należy regularnie kontrolować i czyścić specjalnym preparatem. Zabieg ten pomaga zapobiegać gromadzeniu się woskowiny, stanom zapalnym i infekcjom.

Pielęgnacja oczu: oczy wymagają regularnego przemywania letnią, przegotowaną wodą lub preparatem do higieny oczu, co pozwala usunąć zanieczyszczenia i zmniejszyć ryzyko podrażnień oraz infekcji.

Pielęgnacja pazurów: pazury trzeba regularnie skracać, zwłaszcza jeśli pies nie ściera ich naturalnie podczas spacerów; zbyt długie pazury mogą powodować dyskomfort, ból i problemy z chodzeniem.

Żywienie

  • Wymaga zbilansowanej, pełnoporcjowej karmy, która zaspokoi jego potrzeby i będzie dostosowana do wieku i trybu życia.
  • Może mieć nadmierny apetyt, dlatego należy kontrolować ilość spożywanej karmy i wagę psa.
  • Można stosować gotowe karmy komercyjne lub żywić go w sposób tradycyjny.
  • Dog de bordeaux jaki jest i na co choruje?

Dołącz do grupy świadomych opiekunów

I PODYSKUTUJ Z NAMI O OPIECE WETERYNARYJNEJ, ŻYWIENIU, WYCHOWANIU I INNYCH...
dołącz

Ciekawostki o rasie

  • Dog de bordeaux ma jedną z największych głów w świecie psów w stosunku do wielkości ciała, co jest unikalną cechą tej rasy.
  • Psy tej rasy zasłynęły w filmie „Turner i Hooch”, gdzie pokazały swoje niesamowite połączenie siły, lojalności i czułej natury.
  • Synonimy nazw rasy: Bordeaux Mastiff, French Mastiff, Bordeauxdog
  • Rejestry: AKC, UKC, FCI, CKC, KCGB (Związek Kynologiczny Wielkiej Brytanii), ANKC (Australian National Kennel Club), NKC (National Kennel Club).

Dog de bordeaux jaki jest i na co choruje – opracowano na podstawie:

  1. Ackerman L. The Genetic Connection: A Guide to Health Problems in Purebred Dogs. Second edition. AAHA Press; 2011.
  2. Bell JS, Cavanagh KE, Tilley LP, Smith FW. Veterinary medical guide to dog and cat breeds. Jackson, Wyoming. Teton New Media; 2012.
  3. Gough A, Thomas A. Breed Predispositions to Disease in Dogs and Cats. 2nd Edition. Wiley-Blackwell; 2010.
  4. Crook A, Dawson S, Cote E, MacDonald S, Berry J. Canine Inherited Disorders Database [Internet]. University of Prince Edward Island. 2011.
  5. Breed Specific Health Concerns [Internet]. American Kennel Club Canine Health Foundation, Inc. [cited 2013 Apr 11]. Available from: http:/www.akcchf.org/canine-health/breed-specific-concerns/
  6. Lowell Ackerman Pet-specific care for the veterinary team 
  7. Wybrane wrodzone wady rozwojowe i choroby dziedziczne u psów i kotów pod redakcją prof. dr hab. Antoniego Schollenbergera
  8. Kompendium lekarza weterynarii i hodowcy. Psy Rasowe pod redakcją Michała Ceregrzyna
  9. https://ofa.org/chic-programs/browse-by-breed/
  10. https://www.acvo.org/
  11. https://ddbrescue.org/dogue-de-bordeaux-health-information-sheet/
  12. https://www.ddbsa.org/healthcommittee

Skomentuj

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

error: Content is protected !!
Przewijanie do góry