Dalmatyńczyk jaki jest i na co choruje
O czym przeczytasz w artykule:
Dalmatyńczyk jaki jest i na co choruje?
Waga: ♀21-25 kg ♂21-25 kg | Wysokość w kłębie: ♀50-55 cm ♂50-60 cm
Średnia długość życia: 10-12 lat | Dojrzałość: 18 m-cy | Początek starzenia: 6 lat | Maksymalna długość życia: 16 lat
Dostępne badania genetyczne: hipertermia złośliwa (Malignant Hyperthermia MH), mielopatia zwyrodnieniowa (Degenerative Myelopathy DM), chondrodysplazja i chondrodystrofia (Chondrodysplasia CDPA and -dystrophy CDDY and IVDD risk), hiperurikozuria (Hyperuricosuria SLC), postępujący zanik siatkówki (Progressive retinal atrophy prcd-PRA), zespół ostrej niewydolności oddechowej (Acute Respiratory Distress Syndrome ARDS), lizosomalna choroba spichrzeniowa (Lysosomal Storage Disease LSD)
Badania przed dopuszczeniem do hodowli (zalecenia OFA, certyfikat CHIC)
Wymagane badania obejmują:
• badanie rentgenowskie stawów biodrowych (w kierunku dysplazji bioder),
• test słuchu metodą BAER (Brainstem Auditory Evoked Response).
Badania zalecane obejmują:
• badanie okulistyczne CERF (Canine Eye Registration Foundation) w kierunku dziedzicznych chorób oczu,
• pełny profil tarczycowy, w tym oznaczenie autoprzeciwciał tarczycowych, które mogą wskazywać na autoimmunologiczne zapalenie tarczycy.
Dodatkowo zalecane badania:
• ocena rzepki,
• badanie rentgenowskie stawów łokciowych (w kierunku dysplazji łokci),
• badanie kardiologiczne w celu wykrycia wad wrodzonych lub nabytych serca.
Dalmatyńczyk w skrócie
Zalety
- Lojalny, oddany i bardzo przywiązany do swojej rodziny
- Pełen energii, radosny i zawsze chętny do zabawy
- Inteligentny i po odpowiednim szkoleniu – posłuszny
- Doskonały towarzysz dla osób aktywnych i rodzin z dziećmi
- Ma efektowny, charakterystyczny wygląd.
Wady
- Wymaga bardzo dużo ruchu i zajęcia – źle znosi nudę
- Nie znosi samotności, może cierpieć na lęk separacyjny
- Mocno linieje i wymaga regularnego szczotkowania
- Bywa uparty i niezależny, co utrudnia szkolenie
- Ma skłonność do problemów ze słuchem i układem moczowym.
Wygląd dalmatyńczyka
Dalmatyńczyk jaki jest i na co choruje? Dalmatyńczyk to pies średniej wielkości o eleganckiej, harmonijnej sylwetce i atletycznej budowie ciała. Charakteryzuje się doskonałymi proporcjami, mocnym, ale lekkim kośćcem oraz płynnym, długim krokiem, który podkreśla jego naturalną grację i energię. Jego sylwetka jest wpisana w prostokąt, co oznacza, że długość tułowia nieznacznie przekracza wysokość w kłębie. Całość budowy dalmatyńczyka emanuje siłą, wytrzymałością i gotowością do ruchu.
Głowa jest proporcjonalna do ciała, sucha i dobrze wyrzeźbiona. Czaszka stosunkowo szeroka, lekko wysklepiona z wyraźnym, ale niezbyt głębokim stopem. Pysk długi, silny, z prostym grzbietem nosa i dobrze rozwiniętymi szczękami. Wargi są suche i przylegające, bez nadmiernego obwisania. Nos duży, zawsze odpowiednio pigmentowany – czarny u psów o czarnych cętkach, a brązowy u psów o cętkach brązowych. Oczy dalmatyńczyka są średniej wielkości, okrągłe i osadzone umiarkowanie głęboko, o inteligentnym, żywym i przyjaznym wyrazie. Ich kolor zależy od umaszczenia – u psów o czarnych cętkach oczy są ciemne, natomiast u brązowych mogą być jaśniejsze, w odcieniu bursztynowym. Obramowanie powiek powinno być w pełni pigmentowane w kolorze odpowiadającym cętkowaniu.
Uszy są wysoko osadzone, średniej wielkości, cienkie, u nasady szerokie i zwężające się ku zaokrąglonym końcom. Przylegają do głowy i są gładkie w dotyku, z delikatnym, widocznym nakrapianiem. Szyja dalmatyńczyka jest długa, sucha, elegancko wygięta, pozbawiona podgardla, przechodząca płynnie w dobrze uformowane barki. Tułów mocny i proporcjonalny – grzbiet prosty, lędźwie krótkie i umięśnione, a klatka piersiowa głęboka, o dobrze wysklepionych żebrach. Linia dolna łagodnie unosi się ku tyłowi, co podkreśla sportowy charakter sylwetki.
Kończyny są proste, silne i dobrze umięśnione, z solidnym, ale nie przesadnie ciężkim kośćcem. Łopatki długie i skośne, łokcie przylegające, przedramiona proste i dobrze ustawione. Tylne kończyny są mocne, z wyraźnie zaznaczonymi kątami i dobrze rozwiniętymi mięśniami ud. Łapy zwarte, okrągłe, z twardymi opuszkami i mocnymi pazurami. Ogon osadzony na przedłużeniu linii grzbietu, średniej długości, stopniowo zwężający się ku końcowi. W spoczynku noszony lekko zakrzywiony, w ruchu uniesiony, ale nigdy nie zawinięty nad grzbiet.
Sierść dalmatyńczyka jest krótka, gładka, twarda i błyszcząca, ściśle przylegająca do ciała. Nie posiada podszerstka, co sprawia, że pies ten jest wrażliwy na chłód. Najbardziej charakterystyczną cechą rasy jest umaszczenie – czysto białe tło z wyraźnymi, dobrze odgraniczonymi cętkami: czarnymi lub brązowymi (wątrobianymi). Cętki powinny być równomiernie rozmieszczone, o średnicy 2–3 cm, nie zlewające się ze sobą; mniejsze plamki dopuszczalne są na głowie, ogonie i kończynach.
Ruch dalmatyńczyka jest płynny, rytmiczny i wydajny, z dobrym wykrokiem kończyn przednich i silnym napędem z tyłu. Pies porusza się lekko i swobodnie, z gracją typową dla zwierzęcia stworzonego do długotrwałego biegu. Ogólne wrażenie dalmatyńczyka to elegancja, harmonia i energia – pies o klasycznej sylwetce, która łączy piękno z funkcjonalnością, będący symbolem wytrzymałości, temperamentu i wdzięku.
Charakter dalmatyńczyka
Dalmatyńczyk jaki jest i na co choruje? Dalmatyńczyk to rasa o żywiołowym, inteligentnym i towarzyskim charakterze, łącząca w sobie energię, elegancję i silne przywiązanie do człowieka. To pies pewny siebie, odważny i zawsze gotowy do działania, którego wrodzona czujność i szybka reakcja czynią go doskonałym stróżem domu.
Jednocześnie jest niezwykle lojalny wobec swojej rodziny i potrzebuje stałego kontaktu z opiekunami, źle znosząc długą samotność. Dalmatyńczyk to typowy „pies towarzysz” – pragnie uczestniczyć we wszystkich codziennych zajęciach domowników i źle czuje się pozostawiony na uboczu. Jego wysoka inteligencja i chęć współpracy sprawiają, że dobrze reaguje na szkolenie, jednak wymaga konsekwentnego i spokojnego przewodnika.
Nie jest przesadnie uległy – ma własne zdanie i potrafi być uparty, dlatego potrzebuje jasnych zasad od wczesnego wieku. Źle prowadzony może stać się zbyt niezależny lub pobudliwy, natomiast wychowany z wyczuciem i cierpliwością staje się posłuszny, zrównoważony i bardzo oddany. Dalmatyńczyk szybko się uczy, ale równie szybko się nudzi, dlatego potrzebuje różnorodnych zajęć – spacerów, zabaw, sportu czy nauki nowych komend.
To pies o ogromnej potrzebie ruchu i aktywności. Wymaga codziennych, długich spacerów oraz możliwości swobodnego biegania. Jego energia i wytrzymałość czynią go świetnym towarzyszem dla osób uprawiających jogging, jazdę na rowerze czy inne sporty na świeżym powietrzu. Brak ruchu i stymulacji może prowadzić do frustracji i problemów behawioralnych, dlatego rasa ta najlepiej czuje się u boku aktywnego opiekuna. Dalmatyńczyk jest przyjazny, wesoły i pełen entuzjazmu.
Z reguły dobrze dogaduje się z dziećmi, zwłaszcza jeśli został odpowiednio socjalizowany od szczenięcia. Wobec obcych bywa początkowo nieufny, ale nigdy nie powinien być agresywny bez powodu. Ma silny instynkt terytorialny i potrafi bronić swojego domu, jednak jego naturalna równowaga sprawia, że nie jest hałaśliwy ani nadmiernie nerwowy.
To pies wrażliwy emocjonalnie, który silnie przywiązuje się do swojego człowieka i źle znosi zmiany otoczenia czy napiętą atmosferę. Wymaga bliskości, zrozumienia i poczucia bezpieczeństwa. Dalmatyńczyk, wychowany z miłością i szacunkiem, odpłaca się niezwykłą wiernością, pogodą ducha i nieustanną gotowością do wspólnej przygody. Dalmatyńczyk jaki jest i na co choruje.
Najlepszy dom dla dalmatyńczyka
Dalmatyńczyk najlepiej czuje się w domu z ogrodem, gdzie ma dużo przestrzeni do biegania, zabawy i rozładowania swojej energii. To pies o dużej potrzebie ruchu, dlatego możliwość swobodnego poruszania się na otwartym terenie ma dla niego ogromne znaczenie. Nie oznacza to jednak, że nie może mieszkać w mieszkaniu – może, pod warunkiem że jego opiekun zapewni mu odpowiednią dawkę codziennej aktywności.
Dalmatyńczyk potrzebuje kilku długich spacerów dziennie, najlepiej połączonych z zabawą lub treningiem, aby pozostać zdrowym i zrównoważonym psychicznie. Brak ruchu i stymulacji może prowadzić do frustracji, nadpobudliwości, a nawet niszczenia przedmiotów w domu. To rasa bardzo towarzyska, która silnie przywiązuje się do swojej rodziny i źle znosi samotność. Dalmatyńczyk nie jest psem, który dobrze radzi sobie z długim pozostawaniem sam w domu – tęskni, stresuje się i może przejawiać zachowania destrukcyjne. Z tego względu nie nadaje się dla osób, które spędzają większość dnia poza domem lub szukają psa „samowystarczalnego”.
Najlepiej odnajduje się tam, gdzie może być częścią codziennego życia domowników i towarzyszyć im w różnych aktywnościach. Dalmatyńczyk z reguły dobrze dogaduje się z dziećmi, zwłaszcza jeśli został odpowiednio socjalizowany od szczenięcia. Jest pogodny, cierpliwy i skory do zabawy, a jego radosny charakter sprawia, że staje się wspaniałym towarzyszem rodzinnych spacerów czy zabaw na świeżym powietrzu. Należy jednak pamiętać, że to pies silny, szybki i energiczny, dlatego kontakty z małymi dziećmi zawsze powinny odbywać się pod nadzorem dorosłych. Dla starszych dzieci, które potrafią szanować zwierzę i rozumieją jego potrzeby, będzie doskonałym i wiernym przyjacielem.
Osoby starsze lub niepełnosprawne mogą mieć trudności z opieką nad dalmatyńczykiem, jeśli nie mają wsparcia w jego codziennym wychowaniu i zapewnianiu mu ruchu. To pies wymagający – potrzebuje konsekwentnego prowadzenia, cierpliwego szkolenia i wielu godzin aktywności tygodniowo. Jego temperament i siła mogą być wyzwaniem dla osób o ograniczonej sprawności fizycznej.
Najlepszy dom dla dalmatyńczyka to miejsce, w którym opiekunowie są aktywni, zaangażowani i gotowi poświęcić psu dużo czasu. Idealnie sprawdzi się w rodzinie lub u osób, które lubią długie spacery, wycieczki, bieganie lub jazdę na rowerze. Dalmatyńczyk to pies rodzinny, który potrzebuje bliskości człowieka i nie znosi izolacji – nie powinien być trzymany w kojcu ani pozostawiany samotnie przez długie godziny. W domu pełnym ruchu, miłości i wspólnych zajęć rozkwita, pokazując swoje najlepsze cechy – radość, lojalność i niezrównaną chęć do życia. Dalmatyńczyk jaki jest i na co choruje.
Wzorzec: dalmatyńczyk FCI Standard N° 153 / 13.10.2010
DALMATYŃCZYK JAKI JEST INA CO CHORUJE
- Pochodzenie: Chorwacja
- Użytkowość: Pies myśliwski, do towarzystwa i pies rodzinny
- Klasyfikacja FCI: grupa 6 – Psy gończe i rasy pokrewne. Sekcja 3 – Rasy pokrewne, bez prób pracy
- Możliwość zakupu w Polsce: tak
- Cena psa z rodowodem FCI: 3500-7000 zł
FUNDACJA VET-ALERT
WESPRZYJ NASZĄ DZIAŁALNOŚĆ
Dalmatyńczyk - skąd pochodzi - historia rasy
Dalmatyńczyk jaki jest i na co choruje. Dalmatyńczyk to jedna z najbardziej rozpoznawalnych ras psów na świecie, znana ze swojego charakterystycznego, cętkowanego umaszczenia i eleganckiej sylwetki. Korzenie tej rasy sięgają bardzo daleko. Psy o podobnym wyglądzie przedstawiano już na malowidłach ściennych w starożytnym Egipcie oraz na średniowiecznych obrazach i rycinach w Europie.
Nazwa rasy pochodzi od regionu Dalmacji, leżącego na wybrzeżu Adriatyku (dzisiejsza Chorwacja), skąd dalmatyńczyki miały wywodzić się według pierwszych źródeł pisanych. W XVII i XVIII wieku psy te były popularne wśród chorwackiej szlachty, a później w Anglii, gdzie szczególnie zyskały sławę jako psy towarzyszące powozom. Ich zadaniem było biec obok karety lub pod nią, chroniąc konie i zaprzęg przed innymi zwierzętami oraz złodziejami. Ze względu na swój niezwykły wygląd i elegancję, dalmatyńczyki stały się symbolem prestiżu i stylu w arystokratycznych sferach.
W XIX wieku dalmatyńczyk był już dobrze znany w całej Europie, zwłaszcza w Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych. Właśnie w tym okresie jego rola uległa przemianie – z psa użytkowego stał się psem ozdobnym i towarzyszem rodziny, a później również maskotką straży pożarnej w USA. Dalmatyńczyki towarzyszyły konnym wozom strażackim, ostrzegając ludzi o nadjeżdżającym pojeździe i torując drogę wozom bojowym. Ten wizerunek utrwalił się w kulturze amerykańskiej i do dziś dalmatyńczyk pozostaje symbolem straży pożarnej.
Współczesny typ rasy został ukształtowany w Wielkiej Brytanii pod koniec XIX wieku, kiedy rozpoczęto regularną selekcję hodowlaną. W 1890 roku powstał pierwszy Dalmatian Club of America, który opracował pierwszy wzorzec rasy. Wkrótce potem dalmatyńczyk zdobył popularność jako pies wystawowy i rodzinny, a jego charakterystyczne czarne lub brązowe cętki na białym tle stały się znakiem rozpoznawczym rasy. Oficjalnie rasa została uznana przez American Kennel Club (AKC) w 1888 roku, natomiast Federacja Kynologiczna Międzynarodowa (FCI) zarejestrowała dalmatyńczyka w 1963 roku.
Użytkowość rasy
Dalmatyńczyk to wszechstronna rasa o bogatej historii użytkowej, której początki sięgają czasów, gdy psy te towarzyszyły ludziom w podróżach, na polowaniach i przy transporcie konnym. Pierwotnie pełniły funkcję psów zaprzęgowych i towarzyszących powozom, biegnąc obok karety lub pod nią, chroniąc konie przed innymi zwierzętami i pilnując dobytku swoich właścicieli.
Dzięki niezwykłej wytrzymałości, szybkości i zwinności dalmatyńczyk stał się symbolem elegancji i prestiżu wśród arystokracji, a jego obecność przy zaprzęgu była nie tylko praktyczna, ale i dekoracyjna. Z biegiem lat rasa znalazła zastosowanie także w innych dziedzinach – jako pies myśliwski, wartowniczy i obronny. Dalmatyńczyki były wykorzystywane do polowania na drobną zwierzynę, a ich silny instynkt terytorialny czynił je doskonałymi stróżami.
W XIX wieku w Stanach Zjednoczonych stały się niezastąpionymi pomocnikami straży pożarnej – biegły przed wozami zaprzężonymi w konie, torując im drogę i ostrzegając ludzi dźwięcznym szczekaniem. Ich lojalność i odwaga sprawiły, że do dziś pozostają symbolem straży pożarnej i często towarzyszą remizom jako maskotki.
Współcześnie dalmatyńczyk jest przede wszystkim psem towarzyszącym i sportowym, który doskonale odnajduje się w aktywnym trybie życia. Wyróżnia się wysoką sprawnością fizyczną, inteligencją i chęcią współpracy z człowiekiem, co sprawia, że świetnie radzi sobie w psich sportach, takich jak agility, obedience czy canicross. Ze względu na przyjazny, a jednocześnie czujny charakter, może pełnić także funkcję psa rodzinnego i stróżującego, jednak wymaga konsekwentnego wychowania i dużej dawki codziennego ruchu.
Dalmatyńczyk to pies o silnym instynkcie pracy i potrzebie bliskiego kontaktu z człowiekiem. Najlepiej czuje się w otoczeniu, które pozwala mu na aktywność, współpracę i zaangażowanie, tak jak przez wieki czynił to u boku swoich ludzkich towarzyszy. Dalmatyńczyk jaki jest i na co choruje.
Predyspozycje dalmatyńczyków do chorób
Ogólne informacje zdrowotne
Dalmatyńczyki to zazwyczaj zdrowe, silne psy, jednak rasa ta ma predyspozycje do niektórych schorzeń genetycznych, takich jak głuchota czy kamica moczowa.
Wymagają odpowiedniej diety, regularnych badań profilaktycznych i dbałości o uszy, by utrzymać dobrą kondycję przez wiele lat.
Choroby zębów
Jaki jest i na co choruje dalmatyńczyk? Choroby zębów to jeden z najczęstszych problemów przewlekłych u zwierząt domowych, które nie mają regularnie szczotkowanych zębów. Na zębach początkowo zalegają resztki jedzenia, następnie na widocznych częściach zębów odkłada się kamień nazębny i prowadzi do infekcji dziąseł i korzeni zębów.
Jeśli nie zapobiegniesz chorobom zębów na początku regularnie usuwając resztki jedzenia, to trzeba będzie leczyć bardziej zaawansowane stadia choroby, co będzie Ciebie znacznie droższe. W ciężkich przypadkach pies może stracić zęby, a w wyniku przewlekłej infekcji zębów jest narażony na uszkodzenie narządów wewnętrznych. Poza tym, będzie milszym towarzyszem, jeśli nie powala wszystkich swoim śmierdzącym psim oddechem!
Infekcje
Dalmatyńczyki są podatne na infekcje bakteryjne i wirusowe – tak samo, jak psy innych ras. Najważniejsze choroby zakaźne to: z parwowiroza, wścieklizna i nosówka.
Wielu z tych infekcji można zapobiec poprzez szczepienia, które powinny być dostosowane do chorób występujących w danym regionie, wieku i innych czynników.
Otyłość
Otyłość może być poważnym problemem zdrowotnym u dalmatyńczyków. Jest to poważna choroba, która może powodować lub nasilać problemy ze stawami, zaburzenia metaboliczne i trawienne, powodować ból i sprzyjać chorobom serca.
Chociaż kuszące jest dawać jedzenie za każdym, gdy pupil popatrzy na ciebie błagalnie, pamiętaj, że lepiej jest go przytulić lub zabrać na spacer niż po kryjomu dokarmiać. On poczuje się lepiej i Ty też!
Pasożyty
Dalmatyńczyk narażony jest na pasożyty wewnętrzne i zewnętrzne, takie jak: tęgoryjce, glisty, nicienie sercowe, włosogłówki, pchły, kleszcze i inne. Niektóre z tych pasożytów mogą zostać przeniesione na Ciebie lub członka Twojej rodziny i stanowią poważny problem dla wszystkich.
W przypadku psa pasożyty te mogą powodować ból, dyskomfort, a nawet śmierć, dlatego ważne jest, regularne badanie i profilaktyczne odrobaczanie.
Kastracja
Kastracja to chirurgiczne usunięcie jajników i zwykle macicy u samic, a u samców chirurgiczne usunięcie jąder. Kastracja zmniejsza prawdopodobieństwo wystąpienia niektórych rodzajów nowotworów i eliminuje możliwość zajścia w ciążę przez zwierzę lub spłodzenia niechcianych szczeniąt.
Wykonanie tej operacji pozwala wykorzystać sytuację, gdy zwierzę jest w znieczuleniu, aby zidentyfikować i zaradzić niektórym chorobom, które mogą się w przyszłości rozwinąć, np. prześwietlenie stawów lub usunięcie przetrwałego zęba.
Charakterystyczne cechy fizjologiczne
Brak antygenu Dal na powierzchni erytrocytów: niektóre dalmatyńczyki nie posiadają antygenu Dal na powierzchni erytrocytów, co może prowadzić do powstania przeciwciał IgG po transfuzji krwi. U takich psów kolejne przetoczenie krwi może wywołać ostrą lub opóźnioną reakcję hemolityczną, która może być zagrożeniem życia. Dlatego każda transfuzja u dalmatyńczyków powinna być poprzedzona testem krzyżowym, aby zapobiec niezgodności grup krwi i powikłaniom potransfuzyjnym.
Hiperurykozuria: to zwiększone wydalanie kwasu moczowego z moczem spowodowane nieprawidłową przemianą puryn. Wszystkie dalmatyńczyki są homozygotyczne recesywnie pod względem mutacji w genie SLC2A9, która powoduje zaburzenia metabolizmu puryn i prowadzi do hiperurykozurii. Z tego powodu rasa ta ma predyspozycję do tworzenia kamieni moczowych (szczególnie moczanowych) w pęcherzu oraz do występowania zespołu brązowienia dalmatyńczyków (Dalmatian Bronzing Syndrome), objawiającego się przebarwieniami skóry i sierści. W 1973 roku rozpoczęto tzw. „Dalmatian Back-Cross Project” – program hodowlany mający na celu przywrócenie prawidłowego genu odpowiedzialnego za metabolizm puryn. W ramach tego projektu skrzyżowano dalmatyńczyka z pointerem angielskim, a następnie przez ponad 13 pokoleń ponownie krzyżowano potomstwo z czystej krwi dalmatyńczykami. Uzyskano w ten sposób psy fenotypowo identyczne z dalmatyńczykami, które jednak posiadają prawidłowy allel genu SLC2A9 i są wolne od wrodzonej hiperurykozurii. Psy te zostały oficjalnie uznane i mogą być rejestrowane jako dalmatyńczyki w United Kennel Club (UKC) oraz American Kennel Club (AKC).
Nadwrażliwość na leki
Brak danych.
Choroby dziedziczne
Dysplazja stawów biodrowych DSB: to dziedziczna, wielogenowa choroba rozwojowa stawu biodrowego, charakteryzująca się niewłaściwym dopasowaniem głowy kości udowej do panewki miednicznej. Skutkiem tej nieprawidłowości jest mechaniczna niestabilność stawu, prowadząca do mikrourazów, postępujących zmian zwyrodnieniowych oraz przewlekłego stanu zapalnego. Objawy kliniczne obejmują sztywność kończyn miednicznych, trudności przy wstawaniu i poruszaniu się, niechęć do aktywności fizycznej oraz dolegliwości bólowe, nasilające się po wysiłku lub w niskich temperaturach.
Dysplazja stawów łokciowych: wielogenowe, dziedziczne schorzenie, dotyczące stawów łokciowych polegające na nieprawidłowym wykształceniu powierzchni stawowych. Dysplazja może powodować ból, sztywność stawów i kulawiznę. Towarzyszący mu stan zapalny może prowadzić do zwyrodnienia tych stawów.
Głuchota: to jedno z najczęstszych dziedzicznych schorzeń u rasy dalmatyńczyk, związane z zaburzeniami rozwoju komórek barwnikowych (melanocytów) w uchu wewnętrznym. Brak tych komórek prowadzi do uszkodzenia struktur odpowiedzialnych za odbieranie dźwięku, co skutkuje całkowitą lub częściową utratą słuchu. Schorzenie może pojawić się już u szczeniąt, często w pierwszych tygodniach życia, i nie daje się wyleczyć. Wyróżnia się głuchotę jednostronną (dotyczącą jednego ucha) oraz obustronną (całkowitą utratę słuchu). Diagnozę potwierdza się za pomocą specjalistycznego badania BAER (Brainstem Auditory Evoked Response), które mierzy reakcję mózgu na dźwięk. Według Dorna ryzyko wystąpienia głuchoty u dalmatyńczyków jest ponad 400 razy wyższe niż u innych ras psów. Badania wskazują na wysoki stopień dziedziczności (0,73–0,75), co oznacza, że predyspozycja do głuchoty jest silnie uwarunkowana genetycznie i przekazywana potomstwu w sposób poligeniczny (z udziałem wielu genów). Udowodniono także, że psy o niebieskich oczach mają znacznie większe ryzyko wystąpienia głuchoty niż osobniki o oczach brązowych. Oba te zjawiska — utrata słuchu i jasne zabarwienie tęczówki — są powiązane z mutacjami w genie MITF, odpowiedzialnym za rozwój komórek pigmentowych. Dalmatyńczyki z jednostronną głuchotą często dobrze radzą sobie w życiu codziennym, jednak psy z głuchotą obustronną wymagają szczególnej opieki i szkolenia z użyciem komend wizualnych. Ze względu na dziedziczny charakter choroby, psy z potwierdzoną głuchotą (jedno- lub obustronną) nie powinny być wykorzystywane w hodowli.
Zwichnięcie rzepki: to wielogenowa, dziedziczna, wrodzona wiotkość więzadeł rzepki, prowadząca do jej zwichnięcia, czyli przemieszczenia na stronę przyśrodkową lub boczną poza krawędź bloczka kości udowej. Objawia się kulawizną i bolesnością, może doprowadzić do zwyrodnienia stawu kolanowego. Zalecane jest leczenie chirurgiczne.
Predyspozycje do chorób
Dotyczące jamy ustnej i zębów
Kamień nazębny: choroby zębów to najczęstszy, chroniczny problem u zwierząt domowych, dotykający 80% wszystkich psów powyżej drugiego roku życia.
Dotyczące narządów zmysłów: wzrok
Niewiele rzeczy ma tak dramatyczny wpływ na jakość życia Twojego psa, jak prawidłowe funkcjonowanie jego oczu.
Dwurzędowość rzęs: wada rozwojowa, polegająca na obecności dodatkowego, podrażniającego rogówkę i spojówki, rzędu rzęs przy wewnętrznej krawędzi wolnego brzegu powiek. Rzęsy te mogą powodować wtórne owrzodzenia rogówki, prowadząc do bólu, łzawienia, mrużenia oczu oraz wtórnych infekcji. Leczeniem z wyboru jest usunięcie nieprawidłowych rzęs metodą krioterapii, elektroepilacji lub chirurgicznie.
Dysplazja zwieracza tęczówki: to wrodzona anomalia oka polegająca na nieprawidłowym rozwoju lub zaniku mięśni odpowiedzialnych za zwężanie źrenicy (mięśni zwieracza tęczówki). W rezultacie u psów dotkniętych tym schorzeniem obserwuje się trwale rozszerzone źrenice (mydriasis), które słabo reagują na światło lub nie reagują wcale. Może to prowadzić do nadwrażliwości na światło, pogorszenia ostrości wzroku przy silnym oświetleniu oraz trudności w adaptacji wzroku do zmian jasności otoczenia. Schorzenie to występuje u dalmatyńczyków i może być obecne zarówno u szczeniąt już od 13. tygodnia życia, jak i u dorosłych psów. Badanie okulistyczne z użyciem lampy szczelinowej ujawnia nieprawidłową strukturę lub zanik mięśni zwieracza tęczówki. Zaobserwowano, że większość przypadków dotyczy osobników o umaszczeniu wątrobianym, choć choroba może występować także u dalmatyńczyków o czarnych łatkach. Może to sugerować związek między zaburzeniami pigmentacji a rozwojem struktur oka, co jest zgodne z hipotezą o udziale genów z grupy MITF, które odgrywają rolę zarówno w kształtowaniu pigmentacji, jak i w rozwoju tkanek oka. Dysplazja zwieracza tęczówki jest wadą o prawdopodobnym podłożu genetycznym, a jej wystąpienie powinno być podstawą do wykluczenia danego psa z hodowli. Choć schorzenie nie zawsze prowadzi do znacznej utraty wzroku, wpływa negatywnie na komfort życia zwierzęcia, zwłaszcza przy silnym oświetleniu, dlatego zaleca się regularne badania okulistyczne dorosłych psów tej rasy oraz unikanie rozmnażania osobników z potwierdzoną wadą.
Dystrofia rogówki: jest to schorzenie polegające na odkładaniu się złogów, najczęściej lipidów lub cholesterolu, w nabłonku (warstwie zewnętrznej) i zrębie (środkowej warstwie) rogówki, co prowadzi do jej zmętnienia. Zmiany zazwyczaj pojawiają się między 2. a 5. rokiem życia i zwykle mają charakter obustronny, choć mogą postępować powoli i nie powodować bólu ani znacznego pogorszenia widzenia. Dystrofia rogówki u dalmatyńczyków ma podłoże dziedziczne i najczęściej przebiega łagodnie, nie prowadząc do poważnych zaburzeń wzroku. Jednak w niektórych przypadkach może powodować lekkie zmętnienie rogówki lub zwiększoną wrażliwość na światło. Ze względu na możliwość genetycznego podłoża choroby, nie zaleca się rozmnażania psów, u których zdiagnozowano dystrofię rogówki, aby ograniczyć ryzyko jej występowania w kolejnych pokoleniach.
Jaskra: to poważna choroba oczu, która prowadzi do podwyższenia ciśnienia wewnątrzgałkowego i w konsekwencji uszkodzenia siatkówki oraz nerwu wzrokowego, co może skutkować trwałą, nieodwracalną ślepotą. U dalmatyńczyków stwierdzono występowanie pierwotnej jaskry z wąskim kątem przesączania, która może rozwijać się stopniowo, często bez wyraźnych objawów w początkowej fazie. Choroba ta może również prowadzić do wtórnego zwichnięcia soczewki, pogłębiając zaburzenia widzenia i stan zapalny oka. W praktyce klinicznej obserwuje się, że jaskra u dalmatyńczyków występuje częściej niż u większości innych ras, co potwierdzają dane z programów okulistycznych i obserwacji lekarzy specjalistów. Częstość jej występowania jest istotnie zwiększona, a czynniki dziedziczne odgrywają w tym przypadku znaczącą rolę. Diagnostyka jaskry obejmuje przede wszystkim pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego (tonometria) oraz ocenę kąta przesączania (gonioskopia), który u psów z predyspozycją może być zbyt wąski, co utrudnia odpływ cieczy wodnistej z oka. Regularne badania profilaktyczne zaleca się przeprowadzać u dalmatyńczyków w wieku około 1, 4 oraz 7–8 lat, co pozwala na wczesne wykrycie zmian i wdrożenie leczenia zanim dojdzie do uszkodzenia siatkówki. Nieleczona jaskra prowadzi do zaniku nerwu wzrokowego i ślepoty, a jej objawy mogą obejmować: silny ból oka, mrużenie powiek, łzawienie, rozszerzenie źrenicy lub widoczne zmętnienie rogówki. Leczenie ma na celu obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego i zahamowanie postępu choroby, jednak uszkodzenia nerwu wzrokowego są nieodwracalne. Według danych z badań CERF (Canine Eye Registration Foundation), dalmatyńczyki wykazują wyraźnie zwiększoną częstość występowania jaskry w porównaniu z innymi rasami psów. Ze względu na jej ciężki przebieg i wysokie ryzyko dziedziczenia, program CERF stanowczo odradza rozmnażanie psów, u których stwierdzono jaskrę, nawet jeśli dotyczy tylko jednego oka. Regularne badania okulistyczne są kluczowe dla utrzymania zdrowia oczu u tej rasy.
Przetrwała błona źreniczna: wada wrodzona, w której w dotkniętym oku znajdują się przetrwałe elementy płodowej błony źrenicznej, które nie ulegają normalnej regresji do 3. miesiąca życia. Pasma te mogą łączyć tęczówkę z tęczówką, tęczówkę z rogówką, tęczówkę z soczewką lub tworzyć skupiska w komorze przedniej. PPM łączące tęczówkę z rogówką, soczewką lub w formie rozległych błon mogą zaburzać widzenie, prowadząc m.in. do zmętnień rogówki, zniekształceń źrenicy i ograniczenia dopływu światła do siatkówki. Psy z przetrwałą błoną źreniczną w tych postaciach (tj. z zajęciem rogówki, soczewki lub skupiskami w komorze przedniej nie powinny być dopuszczane do hodowli, ponieważ wada ta może być dziedziczna.
Rozszczep tęczówki: to wrodzona wada rozwojowa oka polegająca na niepełnym zamknięciu szczeliny ocznej w okresie embrionalnym, co skutkuje ubytkiem w strukturze tęczówki. W miejscu ubytku widoczne jest charakterystyczne „wcięcie” lub otwór, najczęściej w dolnej części tęczówki, przez który może prześwitywać siatkówka lub soczewka. Wielkość i lokalizacja rozszczepu mogą się różnić — od niewielkich, niemal niewidocznych defektów po rozległe ubytki obejmujące również inne struktury oka np. naczyniówkę lub tarczę nerwu wzrokowego. U psów z rozszczepem tęczówki może występować nadwrażliwość na światło oraz zaburzenia adaptacji do zmian oświetlenia, jednak w większości przypadków wada ta nie powoduje znacznego pogorszenia widzenia. Niekiedy może towarzyszyć innym nieprawidłowościom rozwojowym gałki ocznej, dlatego wskazana jest kompleksowa ocena okulistyczna. Choroba ma charakter wrodzony i może mieć podłoże dziedziczne, dlatego organizacja CERF nie zaleca rozmnażania żadnych osobników, u których zdiagnozowano rozszczep tęczówki. Dodatkowo, niektóre badania sugerują, że występowanie rozszczepu tęczówki może być powiązane z innymi zaburzeniami pigmentacyjnymi oka i skóry, co wskazuje na możliwy udział genów odpowiedzialnych za migrację komórek grzebienia nerwowego w okresie rozwoju zarodkowego.
Zaćma: to schorzenie polegające na zmętnieniu soczewki oka, co prowadzi do stopniowego pogorszenia wzroku, a w ciężkich przypadkach – do całkowitej ślepoty. U dalmatyńczyków najczęściej występuje zaćma typu pośredniego, obejmująca centralną część soczewki. Z uwagi na potencjalne dziedziczenie choroby, CERF nie zaleca rozmnażania psów dotkniętych zaćmą, nawet jeśli zmiany są łagodne. Regularne badania okulistyczne są zalecane szczególnie u psów hodowlanych i u psów starszych.
Dotyczące skóry
Alergiczne zapalenie skóry: to częsta choroba u dalmatyńczyków, wynikająca z nadwrażliwości organizmu na alergeny obecne w pożywieniu lub w środowisku takie jak: pyłki roślin, kurz, roztocza, pleśń. Choroba objawia się świądem: intensywnym drapaniem, lizaniem i gryzieniem skóry, a w wyniku samouszkodzeń często dochodzi do rozwoju ropnego zapalenia skóry i tzw. hot spotów. Zmiany skórne najczęściej pojawiają się w okolicach pyska, uszu, łap, pachwin i brzucha. Dalmatyńczyki mają znacznie wyższe ryzyko wystąpienia atopii w porównaniu z innymi rasami psów, co potwierdzają dane z ankiety zdrowotnej Dalmatian Club of America z 2002 roku, w której alergiczne zapalenie skóry zgłoszono u 9% psów tej rasy. Predyspozycje genetyczne sugerują, że u dalmatyńczyków może występować nadmierna reakcja układu odpornościowego na alergeny środowiskowe, a nieprawidłowa funkcja bariery skórnej ułatwia ich wnikanie. Leczenie polega na identyfikacji i eliminacji alergenu, stosowaniu diety eliminacyjnej, preparatów łagodzących świąd oraz pielęgnacji skóry i sierści z użyciem hipoalergicznych szamponów i suplementów wspomagających odbudowę bariery skórnej np. kwasy tłuszczowe omega-3, biotyna, cynk. Z uwagi na dziedziczne tło choroby, osobniki z przewlekłym atopowym zapaleniem skóry nie powinny być używane w hodowli, ponieważ mogą przekazywać skłonność do alergii potomstwu.
Nużyca: to choroba skórna wywoływana przez nadmierne namnażanie się roztoczy z rodzaju Demodex, które są naturalnym składnikiem mikroflory skóry psów. W Rozwój nużycy uogólnionej jest związany z pierwotnym lub wtórnym niedoborem odporności, wskutek których organizm psa nie jest w stanie kontrolować populacji pasożytów. Choroba może objawiać się łysieniem, zaczerwienieniem, łuszczeniem się skóry oraz wtórnymi infekcjami bakteryjnymi lub grzybiczymi, które prowadzą do powstawania ropnych zmian i nieprzyjemnego zapachu. Najczęściej dotyka młode psy poniżej pierwszego roku życia, jednak może występować również u dorosłych psów z obniżoną odpornością. Według badania Dorna dalmatyńczyki mają 1,42 razy większe prawdopodobieństwo zachorowania na nużycę w porównaniu do innych ras. Nie jest znany sposób dziedziczenia podatności na tę chorobę, jednak ze względu na genetyczne podłoże choroby, psy dotknięte uogólnioną formą nużycy nie powinny być używane w hodowli.
Rogowacenie słoneczne: u dalmatyńczyków obserwuje się zwiększoną częstość występowania rogowacenia słonecznego, czyli choroby skóry powstającej w wyniku długotrwałej ekspozycji na promieniowanie ultrafioletowe (UV). Schorzenie to prowadzi do uszkodzenia komórek naskórka i ich nieprawidłowego rogowacenia. Psy dotknięte rogowaceniem słonecznym wykazują objawy skórne, takie jak: łysienie, zaczerwienienie skóry, zaskórniki, łuszczenie się skóry, nadżerki, krosty, strupy, blizny, a także kryzki naskórkowe. W obrazie histopatologicznym stwierdza się rozrost naskórka oraz zaburzenia rogowacenia — parakeratozę i ortokeratozę. Zmiany te najczęściej rozwijają się na obszarach ciała narażonych na słońce, takich jak grzbiet nosa, małżowiny uszne, brzuch i okolice pachwin. U dalmatyńczyków, ze względu na jasną skórę i małą ilość pigmentu, ryzyko ich wystąpienia jest szczególnie wysokie. Rogowacenie słoneczne ma charakter przednowotworowy i może prowadzić do rozwoju raka kolczystokomórkowego, dlatego niezwykle ważne jest wczesne rozpoznanie i ochrona skóry psa przed nadmiernym nasłonecznieniem. Zaleca się ograniczanie ekspozycji na słońce, stosowanie kremów ochronnych z filtrem UV na wrażliwe miejsca oraz regularne kontrole dermatologiczne.
Zespół brązowienia dalmatyńczyka: to schorzenie skóry objawiające się brązowawym lub miedzianym zabarwieniem sierści, przerzedzeniem włosa i stanem zapalnym mieszków włosowych. Potoczna nazwa Dal Crud pochodzi od angielskiego słowa „crud”, oznaczającego „brud” lub „osad”, i odnosi się do nieestetycznego wyglądu skóry i sierści dotkniętych psów. Choroba ma związek z charakterystycznym dla tej rasy zaburzeniem metabolizmu puryn, prowadzącym do nadmiernego wydalania kwasu moczowego. Choć wszystkie dalmatyńczyki mają podwyższony poziom kwasu moczowego, objawy dermatologiczne rozwijają się tylko u części psów, co sugeruje udział dodatkowych czynników, takich jak alergie, nietolerancje pokarmowe czy zaburzenia odporności. Typowy wygląd chorego psa obejmuje pas odbarwionej sierści wzdłuż grzbietu oraz zaczerwienioną, podrażnioną skórę. W badaniu mikroskopowym widoczne są zmiany strukturalne włosa i stan zapalny skóry. Leczenie polega na kontroli infekcji skóry (np. antybiotykoterapia, kąpiele w szamponach antyseptycznych) oraz modyfikacji diety ograniczającej puryny. Czasem stosuje się leki obniżające poziom kwasu moczowego, takie jak allopurynol, choć ich skuteczność w terapii zmian skórnych nie została potwierdzona. Dodatkowo zaleca się suplementację kwasami omega-3, cynkiem i biotyną. Aby ograniczyć ryzyko nawrotów, ważne jest utrzymanie właściwej diety, regularna kontrola skóry i szybkie leczenie infekcji. Psy dotknięte zespołem brązowienia nie powinny być używane w hodowli, ponieważ istnieje ryzyko przekazania predyspozycji potomstwu.
Dotyczące przewodu pokarmowego, wątroby i trzustki
Choroba spichrzeniowa miedzi/zatrucie miedzią: u dalmatyńczyków może występować zaburzenie metabolizmu miedzi w organizmie. Schorzenie to prowadzi do nagromadzenia się nadmiaru miedzi w wątrobie, co z czasem powoduje uszkodzenie komórek wątrobowych i rozwój zapalenia wątroby. Psy dotknięte chorobą wykazują objawy ze strony układu pokarmowego, takie jak brak apetytu, wymioty, osłabienie czy spadek masy ciała. W badaniach laboratoryjnych stwierdza się podwyższone aktywności enzymów wątrobowych (ALT i ALP), przy braku cech zastoju żółci (cholestazy). W jednym z badań średnie stężenie miedzi w wątrobie dziewięciu dalmatyńczyków wynosiło 3197 µg/g suchej masy, podczas gdy norma to poniżej 450 µg/g, co potwierdza obecność pierwotnego defektu metabolicznego w gospodarce miedzią. Leczenie polega na ograniczeniu podaży miedzi w diecie, stosowaniu środków chelatujących, czyli usuwających miedź z organizmu oraz leków wspomagających pracę wątroby. Wczesne rozpoznanie i kontrola poziomu miedzi są kluczowe, ponieważ nieleczona choroba może prowadzić do marskości wątroby i niewydolności tego narządu.
Lizosomalna choroba spichrzeniowa: to rzadkie, genetycznie uwarunkowane zaburzenie metaboliczne, w którym dochodzi do gromadzenia się niestrawionych substancji w lizosomach komórek. W normalnych warunkach lizosomy odpowiadają za rozkład i recykling różnych makrocząsteczek, takich jak lipidy, węglowodany i białka. W przypadku LSD brak lub nieprawidłowe działanie enzymu lizosomalnego powoduje kumulację tych substancji, co prowadzi do uszkodzenia tkanek i narządów. U psów, w tym u dalmatyńczyków, choroba ta może pojawić się w różnym wieku i może przyjmować zróżnicowane formy – od problemów neurologicznych, takich jak ataksja, drgawki, zaburzenia zachowania i ślepota, po objawy ze strony wątroby, śledziony czy układu kostnego. W wielu przypadkach przebieg choroby jest postępujący i prowadzi do ciężkiego upośledzenia zdrowia i przedwczesnej śmierci. Diagnoza opiera się na badaniach enzymatycznych, analizie metabolitów w surowicy lub moczu oraz testach genetycznych, które pozwalają zidentyfikować nosicieli i psy dotknięte chorobą. Rokowanie jest zazwyczaj złe ze względu na postępujący charakter choroby, jednak wczesne rozpoznanie pozwala na lepsze planowanie opieki weterynaryjnej i kontrolę hodowlaną w populacji.
Dotyczące układu oddechowego
Zespół ostrej niewydolności oddechowej: to choroba opisywana u wielu gatunków, w tym u psów. U dalmatyńczyków ujawnia się jako śmiertelna, rodzinna postać młodzieńczej choroby układu oddechowego, której mogą towarzyszyć przypadki jednostronnej aplazji nerek oraz wodogłowia. Obserwacje kliniczne sugerują autosomalny recesywny sposób dziedziczenia. Choroba przypomina ostre zaostrzenie typowego śródmiąższowego zapalenia płuc u ludzi i charakteryzuje się nagłym początkiem, prowadzącym do ciężkiej duszności, sinicy, wymiotów i nagłej śmierci. Badania molekularne wykazały, że przyczyną jest mutacja w genie ANLN, który koduje białko wiążące anilinę i aktynę, odgrywające istotną rolę w utrzymaniu integralności połączeń międzykomórkowych nabłonka oskrzelików. Analiza immunohistochemiczna tkanki płucnej chorych psów wykazała brak barwienia błonowego i cytoplazmatycznego białka ANLN w metaplastycznym nabłonku oskrzeli, co potwierdza jego związek z nieprawidłową organizacją komórkową. Badania sekcyjne padłych psów ujawniają liczne ogniska atypowej hiperplazji i metaplazji nabłonka oskrzelikowego, włóknienie tkanki płucnej z metaplazją miofibroblastów, rozrost mięśniówki gładkiej dróg oddechowych, cechy tzw. „plastra miodu” w pęcherzykach płucnych oraz rozrost atypowych pneumocytów typu II. Dostępny jest test genetyczny, który pozwala wykryć zarówno nosicieli, jak i psy dotknięte chorobą, co umożliwia świadome planowanie hodowli i ograniczenie ryzyka przekazania choroby potomstwu. Rokowanie w przypadku manifestacji ARDS jest bardzo złe, a leczenie zachowawcze zwykle nie przynosi efektu. Zaleca się, aby psy pochodzące z linii obciążonych mutacją nie były wykorzystywane w hodowli.
Dotyczące serca i układu krążenia
Kardiomiopatia rozstrzeniowa: to poważne schorzenie serca, które charakteryzuje się powiększeniem komór serca i osłabieniem siły skurczu mięśnia sercowego, prowadząc do niewydolności krążenia. U dalmatyńczyków DCM została zidentyfikowana u kilku samców, które były karmione dietami o niskiej zawartości białka, stosowanymi w celu profilaktyki kamicy moczanowej. U wszystkich chorych psów stwierdzono lewostronną niewydolność serca, z wyraźnym poszerzeniem lewej komory serca. Średni wiek wystąpienia objawów wynosił 6,8 roku, a mediana przeżycia od momentu rozpoznania to zaledwie 10 miesięcy. Poziomy tauryny u dotkniętych psów były prawidłowe, co sugeruje, że przyczyną nie była niedoborowa kardiomiopatia taurynozależna. Objawy kliniczne obejmują szybkie męczenie się, kaszel, duszność, trudności w oddychaniu, obrzęki oraz osłabienie, wynikające z postępującej niewydolności serca. Diagnostyka opiera się na badaniach echokardiograficznych, które ujawniają rozstrzeń komór oraz pogorszoną funkcję skurczową. Leczenie polega na farmakoterapii wspomagającej pracę serca, w tym stosowaniu leków moczopędnych, inhibitorów ACE oraz leków zwiększających kurczliwość mięśnia sercowego. Rokowanie w przypadku DCM u dalmatyńczyków karmionych dietą niskobiałkową jest niepomyślne, z krótkim okresem przeżycia po wystąpieniu objawów. Zaleca się monitorowanie stanu serca u psów z predyspozycją genetyczną lub karmionych restrykcyjnymi dietami oraz unikanie diet drastycznie ograniczających białko, jeśli nie jest to absolutnie konieczne.
Zaburzenia endokrynologiczne i metaboliczne
Niedoczynność tarczycy: choroba, w której organizm nie wytwarza wystarczającej ilości hormonów tarczycy. Objawy mogą obejmować suchość skóry i sierści, wypadanie włosów, podatność na inne choroby skóry, przyrost masy ciała, lękliwość, agresję lub inne zmiany w zachowaniu. U dalmatyńczyków dominuje dziedziczne zapalenie tarczycy o podłożu autoimmunologicznym. W badaniach prowadzonych na Michigan State University obecność przeciwciał skierowanych przeciwko tarczycy wykazano u 16,3% dalmatyńczyków (wartość średnia dla wszystkich ras wynosi 7,5%).
Zaburzenia neurologiczne
Lipofuscynoza neuroceroidalna: to rzadkie, śmiertelne, dziedziczne schorzenie neurodegeneracyjne, występujące sporadycznie u dalmatyńczyków. Choroba ujawnia się zazwyczaj między 6. a 12. miesiącem życia, a psy dotknięte tym zaburzeniem umierają w wieku od 1,5 do 8 lat. NCL charakteryzuje się postępującym uszkodzeniem komórek nerwowych w mózgu i siatkówce oka, spowodowanym nagromadzeniem patologicznych złogów tłuszczowo-barwnikowych (lipofuscyny i ceroidu) w neuronach. Objawy kliniczne obejmują zaburzenia widzenia aż do całkowitej ślepoty, drżenia mięśni, niezborność ruchów oraz napady padaczkowe. W miarę postępu choroby dochodzi do pogorszenia koordynacji, zmian w zachowaniu i utraty zdolności poruszania się. Choroba ma podłoże genetyczne, jednak dokładny sposób dziedziczenia nie został jeszcze ustalony. Ze względu na ciężki i nieuleczalny przebieg, psy chore na NCL oraz ich krewni nie powinny być wykorzystywane w hodowli. Obecnie nie istnieje skuteczne leczenie tej choroby, a terapia ma charakter paliatywny i wspomagający, skupiający się na zapewnieniu psu komfortu życia.
Padaczka idiopatyczna: to przewlekła choroba neurologiczna, w której dochodzi do występowania nawracających napadów padaczkowych bez uchwytnej przyczyny organicznej. Choroba ta może przyjmować postać napadów uogólnionych lub częściowych, o różnym stopniu nasilenia. Objawy kliniczne obejmują: nagłe utraty przytomności, drżenia mięśni, sztywność ciała, ślinotok, niekontrolowane oddawanie moczu lub kału, a po napadzie – dezorientację i osłabienie. Średni wiek wystąpienia pierwszych objawów u dalmatyńczyków wynosi około 3,2 roku. Według danych Dorna, dalmatyńczyki mają 4-krotnie wyższe ryzyko zachorowania na padaczkę idiopatyczną w porównaniu z innymi rasami. W ankiecie zdrowotnej Dalmatian Club of America z 2002 roku częstość występowania tego schorzenia wynosiła około 2%, jednak rzeczywista liczba przypadków może być wyższa, ponieważ łagodne lub sporadyczne napady bywają przez właścicieli niezauważone. Leczenie polega na kontrolowaniu napadów za pomocą leków przeciwdrgawkowych, a terapia ma charakter przewlekły i wymaga regularnych kontroli poziomu leków we krwi. Dziedziczenie padaczki idiopatycznej u dalmatyńczyków nie zostało jednoznacznie określone, jednak uznaje się, że ma charakter poligeniczny, z udziałem czynników genetycznych i środowiskowych
Zespół niestabilności szyjnej/zespół chwiejności/zespół Wobblera: choroba spowodowana jest zwężeniem otworów kręgowych w kręgach szyjnych (C5-C6 lub C6-C7), które prowadzą do ucisku rdzenia kręgowego i nerwów rdzeniowych. Często rozwija się stopniowo, może jednak wystąpić gwałtowne pogorszenie. Pierwsze objawy to: problemy ze wstawaniem, chwiejny chód i opuszczenie głowy. U dalmatyńczyków stwierdza się zwiększoną częstość występowania tej choroby w porównaniu z innymi rasami, choć sposób dziedziczenia pozostaje nieokreślony. Leczenie zależy od stopnia zaawansowania choroby i może obejmować terapię zachowawczą (leki przeciwzapalne, ograniczenie ruchu, fizjoterapię) lub zabieg chirurgiczny w przypadkach silnego ucisku.
Zespół porażenia krtani i polineuropatii: to rzadkie, dziedziczne zaburzenie neurologiczne, opisywane u młodych dalmatyńczyków, które objawia się porażeniem krtani oraz rozszerzeniem przełyku (tzw. przełyk olbrzymi). Choroba wynika z postępującego uszkodzenia nerwów obwodowych i prowadzi do zaniku neurogennego mięśni krtaniowych oraz mięśni szkieletowych kończyn. W obrazie histopatologicznym stwierdza się rozlane, uogólnione zapalenie wielonerwowe z przewagą degeneracji aksonalnej, co wskazuje na pierwotne uszkodzenie włókien nerwowych. Objawy kliniczne obejmują świst krtaniowy, chrypę lub bezgłos, nietolerancję wysiłku, kaszel po jedzeniu lub piciu, a także zaburzenia połykania związane z poszerzeniem przełyku, co może prowadzić do aspiracyjnego zapalenia płuc. Choroba ma przewlekły i postępujący charakter, a jej dokładny sposób dziedziczenia nie został jeszcze ustalony. Leczenie ma charakter objawowy i wspomagający — obejmuje utrzymywanie prawidłowej masy ciała, unikanie stresu i wysiłku, podawanie pokarmów w pozycji pionowej, a w cięższych przypadkach zabieg chirurgiczny. Ze względu na genetyczne podłoże i potencjalne dziedziczenie choroby, psy dotknięte tym schorzeniem oraz ich krewni nie powinny być używane w hodowli.
Dotyczące układu moczowego i płciowego
Kamica moczanowa: to choroba układu moczowego na którą narażone są wszystkie dalmatyńczyki. Wynika ona z charakterystycznego dla tej rasy zaburzenia metabolizmu puryn, prowadzącego do hiperurykozurii, czyli nadmiernego wydalania kwasu moczowego z moczem. W konsekwencji, w pęcherzu i drogach moczowych dochodzi do powstawania kryształów i kamieni moczanowych. Według badań Dorna dalmatyńczyki są aż 9-krotnie bardziej narażone na rozwój kamicy moczanowej w porównaniu z innymi rasami. Inne badania wykazały, że aż 34% samców dalmatyńczyków rozwija kamienie moczanowe (samce tej rasy mają 14-krotnie wyższe ryzyko ich wystąpienia niż samice). Wysoki współczynnik dziedziczności (0,87) wskazuje, że skłonność do powstawania kamieni ma podłoże genetyczne. Objawy kliniczne obejmują częste lub bolesne oddawanie moczu, obecność krwi w moczu, niepokój oraz nieefektywne próby oddania moczu. Nieleczona kamica może prowadzić do zatoru cewki moczowej i ostrej niewydolności nerek, stanowiąc zagrożenie życia. Leczenie polega zazwyczaj na chirurgicznym usunięciu kamieni, a w przypadku drobnych złogów – na rozpuszczaniu ich poprzez dietę niskopurynową oraz stosowanie leków, takich jak allopurynol, który hamuje produkcję kwasu moczowego. Wskazane jest również zapewnienie psu dostępu do dużej ilości świeżej wody i częste oddawanie moczu, co zmniejsza ryzyko tworzenia się nowych złogów. Profilaktyka obejmuje stałą kontrolę moczu pod kątem obecności kryształów, unikanie pokarmów bogatych w puryny (takich jak podroby, dziczyzna, sardynki) oraz utrzymanie odpowiedniego pH moczu.
Inne choroby
Zaburzenia zachowania: u dalmatyńczyków częściej niż w przypadku innych ras występują zaburzenia zachowania, zwłaszcza: agresja, lęk, załatwianie potrzeb fizjologicznych w domu oraz fobie. Oznacza to, że rasa ta częściej niż przeciętnie wymaga specjalistycznej pomocy w zakresie korekcji zachowań, co może być związane zarówno z jej wysokim poziomem energii i wrażliwością emocjonalną, jak i niedostateczną socjalizacją lub nieodpowiednim wychowaniem. Dalmatyńczyki są psami inteligentnymi, aktywnymi i silnie przywiązującymi się do opiekuna, jednak przy braku konsekwentnego, spokojnego prowadzenia mogą reagować impulsywnie lub lękowo. Często obserwuje się u nich także problemy separacyjne objawiające się niszczeniem przedmiotów czy wokalizacją oraz reakcje paniczne na hałas podczas burzy czy fajerwerków. W celu uniknięcia problemów z zachowaniem zalecane jest wczesne rozpoczęcie socjalizacji, szkolenie o wzmocnieniu pozytywnym i zapewnienie odpowiedniej stymulacji fizycznej oraz umysłowej, aby ograniczyć ryzyko wystąpienia niepożądanych zachowań. W niektórych przypadkach pomocna może być współpraca z behawiorystą znającym potrzeby rasy.
U dalmatyńczyków odnotowano także: brachygnatyzm , kamicę szczawianowo-wapniowa, dyskineza rzęsek, dermoid, cukrzyca, entropium, niedobór IgA, mikroftalmia, dystrofia mięśniowa, łuszczka, prognatyzm, postępujący zanik siatkówki, zapalenie gruczołów łojowych, rozszczep kręgosłupa, hipopigmentacja naczyniówki, asymetria szczęki.
Fundacja Ochrony Zwierząt Vet-Alert zapewnia opiekę weterynaryjną potrzebującym zwierzętom.
Żywienie i pielęgnacja
Pielęgnacja
Pielęgnacja sierści: krótka, gęsta i błyszcząca sierść dalmatyńczyka wymaga regularnego szczotkowania, aby usunąć martwe włosy i utrzymać skórę w dobrej kondycji.
- Czesanie: choć jego sierść jest krótka, pies linieje przez cały rok, dlatego systematyczne czesanie gumową rękawicą lub miękką szczotką (najlepiej 2–3 razy w tygodniu) pomaga ograniczyć ilość wypadającego włosa i pobudza mikrokrążenie skóry.
- Strzyżenie i trymowanie: dalmatyńczyk nie wymaga strzyżenia ani trymowania. Wystarczy regularne szczotkowanie i okresowe kąpiele, aby jego sierść była czysta, błyszcząca i w dobrej kondycji.
- Kąpiele: dalmatyńczyk nie wymaga częstych kąpieli – wystarczy myć go w razie potrzeby, np. po zabrudzeniu, używając delikatnych szamponów dla psów o neutralnym pH. Zbyt częste kąpiele mogą prowadzić do przesuszenia skóry i utraty naturalnej warstwy ochronnej.
Pielęgnacja zębów: zęby należy szczotkować codziennie, aby zapobiec odkładaniu się kamienia nazębnego, paradontozie i nieświeżemu zapachowi z pyszczka.
Pielęgnacja uszu: dalmatyńczyk ma opadające małżowiny uszne, dlatego jego uszy są mniej wentylowane i bardziej narażone na stany zapalne. Wymagają regularnej kontroli i czyszczenia (co 1–2 tygodnie) przy użyciu łagodnego preparatu do higieny uszu dla psów. Należy usuwać nadmiar woskowiny i dbać, by uszy były suche.
Pielęgnacja oczu: oczy powinny być regularnie przemywane letnią przegotowaną wodą lub specjalnym preparatem do higieny oczu, zwłaszcza jeśli pojawiają się wydzieliny lub zacieki. Pozwala to zapobiec podrażnieniom i infekcjom.
Pielęgnacja pazurów: pazury należy regularnie skracać (zazwyczaj co 3–4 tygodnie), zwłaszcza jeśli pies nie ściera ich naturalnie podczas spacerów po twardym podłożu. Zbyt długie pazury mogą powodować dyskomfort i zmieniać sposób chodzenia.
Żywienie
- Wymaga zbilansowanej, pełnoporcjowej karmy, która zaspokoi jego potrzeby i będzie dostosowana do wieku i trybu życia.
- Może mieć nadmierny apetyt, dlatego należy kontrolować ilość spożywanej karmy i wagę psa.
- Można stosować gotowe karmy komercyjne lub żywić go w sposób tradycyjny.
- Dalmatyńczyk jaki jest i na co choruje?
Dołącz do grupy świadomych opiekunów
Ciekawostki o rasie
- Dalmatyńczyki rodzą się całkowicie białe, a charakterystyczne czarne lub brązowe cętki pojawiają się dopiero w pierwszych tygodniach życia.
- Historycznie pełniły rolę psów dyliżansowych, biegnąc przy zaprzęgach i strzegąc powozów przed złodziejami i innymi psami.
- Synonimy nazw rasy: Spotted Coach Dog, Fire Dog, Firehouse Dog, Carriage Dog, Leopard Carriage Dog
- Rejestry: AKC, UKC, FCI, CKC, KCGB (Związek Kynologiczny Wielkiej Brytanii), ANKC (Australian National Kennel Club), NKC (National Kennel Club).
Dalmatyńczyk jaki jest i na co choruje – opracowane na podstawie:
- Ackerman L. The Genetic Connection: A Guide to Health Problems in Purebred Dogs. Second edition. AAHA Press; 2011.
- Bell JS, Cavanagh KE, Tilley LP, Smith FW. Veterinary medical guide to dog and cat breeds. Jackson, Wyoming. Teton New Media; 2012.
- Gough A, Thomas A. Breed Predispositions to Disease in Dogs and Cats. 2nd Edition. Wiley-Blackwell; 2010.
- Crook A, Dawson S, Cote E, MacDonald S, Berry J. Canine Inherited Disorders Database [Internet]. University of Prince Edward Island. 2011.
- Breed Specific Health Concerns [Internet]. American Kennel Club Canine Health Foundation, Inc. [cited 2013 Apr 11]. Available from: http:/www.akcchf.org/canine-health/breed-specific-concerns/
- Lowell Ackerman Pet-specific care for the veterinary team
- Wybrane wrodzone wady rozwojowe i choroby dziedziczne u psów i kotów pod redakcją prof. dr hab. Antoniego Schollenbergera
- Kompendium lekarza weterynarii i hodowcy. Psy Rasowe pod redakcją Michała Ceregrzyna
- https://ofa.org/chic-programs/browse-by-breed/
- https://www.acvo.org/
- https://dalmatianclubofamerica.org/ofa/
- https://dcaf.org/Dalmatian-Health/
- https://www.britishdalmatianclub.org.uk/health/